Arid ölkalar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 616-b. — ziyouz.com
Arid ölkalar (lot. aridus - qurğoqçil) — çöl iqlimli ölkalar. A.ö.da havoning sutkalik va yillik t-ralari katta tafovut qiladi, nisbiy hamda mutlaq namlik kam, yoğin juda oz (150 — 200 mm) böladi. A.ö.da tranzit (şu yerlardan ötadigan) daryolarni mustasno qilganda doimiy oqar suvlar bölmaydi, ösimliklar juda siyrak yoki butunlay yöq, tabiiy nuraş kuçli, tuproği boşlanğiç holda. A.ö. tropik, subtropik hamda mö'tadil mintaqalarda — materiklarning içkari qismlarida va qöşni ölkalardan keladigan nam havo oqimlarini toğ tizmalari tösib turgan yerlar (Örta Osiyo, Eron çöllarida hamda yuqori bosimli ölkalar — Sahroi Kabir, Arabiston ya.o., Quyi Kaliforniya, Kolorado etagi, Atakama, Namib, Avstraliya çöllari)da köproq uçraydi. A.ö.ga Markaziy Osiyo çöllari eng yaxşi misoldir. Bu yer Yevrosiyo materigi örtasida, şamollar keladigan okeanlar (Atlantika okeani)dan juda uzoqqa joylaşgan yoki toğlar b-n tösilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРИД ЎЛКАЛАР (лот. aridus - қурғоқчил) — чўл иқлимли ўлкалар. А.ў.да ҳавонинг суткалик ва йиллик т-ралари катта тафовут қилади, нисбий ҳамда мутлақ намлик кам, ёғин жуда оз (150 — 200 мм) бўлади. А.ў.да транзит (шу ерлардан ўтадиган) дарёларни мустасно қилганда доимий оқар сувлар бўлмайди, ўсимликлар жуда сийрак ёки бутунлай йўқ, табиий нураш кучли, тупроғи бошланғич ҳолда. А.ў. тропик, субтропик ҳамда мўътадил минтақаларда — материкларнинг ичкари қисмларида ва қўшни ўлкалардан келадиган нам ҳаво оқимларини тоғ тизмалари тўсиб турган ерлар (Ўрта Осиё, Эрон чўлларида ҳамда юқори босимли ўлкалар — Саҳрои Кабир, Арабистон я.о., Қуйи Калифорния, Колорадо этаги, Атакама, Намиб, Австралия чўллари)да кўпроқ учрайди. А.ў.га Марказий Осиё чўллари энг яхши мисолдир. Бу ер Евросиё материги ўртасида, шамоллар келадиган океанлар (Атлантика океани)дан жуда узоққа жойлашган ёки тоғлар б-н тўсилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.