Aristoksen
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 619–620-b. — ziyouz.com
Aristoksen (Aristoksenos) (mil. av. 354, Tarent — taxm. 300) — yunon musiqa nazariyotçisi. Aristotelning şogirdi. Uç kitobdan iborat «Garmonika» asari, «Ritmika»sidan parçalar bizgaça yetib kelgan. Tanqidiy özlaştirilgan Pifagor ta'limoti b-n Aristotel ğoyalarini qöşişga harakat qilgan. A birinçilardan bölib, musiqa tovuşlari bevosita eşitilişi b-n «sof sozli tovuşlar tizmasi» örtasida farq mavjudligini körsatdi. Mutlaq balandlik, intervallar, lad (tuzuk) yaratilajak modulyatsiya, kompozitsiyey prinsipi jihatidan farq qiluvçi «garmonik» (musiqa) hodisalar tizimini işlab çiqdi; intervallarning sadolanişi jihatidan konsonant va dissonantligini bayon qildi. A. ta'limoti, ayniqsa, örta asrlardagi Şarq musiqa nazariyasiga hamda Uyğoniş musiqa namoyandalariga ta'sir qildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРИСТОКСЕН (Aristoksenos) (мил. ав. 354, Тарент — тахм. 300) — юнон мусиқа назариётчиси. Аристотелнинг шогирди. Уч китобдан иборат «Гармоника» асари, «Ритмика»сидан парчалар бизгача етиб келган. Танқидий ўзлаштирилган Пифагор таълимоти б-н Аристотель ғояларини қўшишга ҳаракат қилган. А биринчилардан бўлиб, мусиқа товушлари бевосита эшитилиши б-н «соф созли товушлар тизмаси» ўртасида фарқ мавжудлигини кўрсатди. Мутлақ баландлик, интерваллар, лад (тузук) яратилажак модуляция, композицией принципи жиҳатидан фарқ қилувчи «гармоник» (мусиқа) ҳодисалар тизимини ишлаб чиқди; интервалларнинг садоланиши жиҳатидан консонант ва диссонантлигини баён қилди. А. таълимоти, айниқса, ўрта асрлардаги Шарқ мусиқа назариясига ҳамда Уйғониш мусиқа намояндаларига таъсир қилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.