Armaniston toğligi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 635-b. — ziyouz.com
Armaniston toğligi - Ğarbiy Osiyodagi uç toğliqdan biri, asosan, butun Armaniston hududi va Gruziyaning jan. qismini, qisman Turkiya va Eronni işğol etgan. A.t. ğarbda Kiçik Osiyo toğligiga, şarqda Eron toğligiga qöşilib ketadi. Mayd. taxminan 400 ming km2. Relyefi uçlamçi va törtlamçi davrlarning lava-tuf jinslaridan tuzilgan yassitoğliklar, vulkan konuslari va tektonik botiklardan iborat, bu botiqlarni burmali-palaxsali tizmalar ajratib turadi. Köpgina tizmalar bir qança söngan vulkanlardan iborat. Eng yirik vulkanlari: Katta Ararat (5165 m), Sebelan (4821 m), Syupxan (4434 m). Xrom, mis, temir, toşkömir, alunit va b. foydali qazilmalari bor. Toğlikdan Köra, Arake, Furot daryolari boşlanadi. Mineral buloqlar mavjud. Ba'zi bir botiklar köllar b-n band (Van, Sevan va h.k.). Eng katta botiqlari: Ararat, Arzirum, Tabriz va b. Iqlimi subtropik, kontinental. Toğlarda yiliga 300 — 800 mm, botiqparda 150 — 300 mm yoğin yoğadi. Botiqlar quruq daşt va çala çöllardan iborat, toğ yon bağirlarining pastroq qismlarida keng bargli va igna bargli örmonlar hamda butazorlar bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРМАНИСТОН ТОҒЛИГИ - Ғарбий Осиёдаги уч тоғлиқдан бири, асосан, бутун Арманистон ҳудуди ва Грузиянинг жан. қисмини, қисман Туркия ва Эронни ишғол этган. А.т. ғарбда Кичик Осиё тоғлигига, шарқда Эрон тоғлигига қўшилиб кетади. Майд. тахминан 400 минг км2. Рельефи учламчи ва тўртламчи даврларнинг лава-туф жинсларидан тузилган ясситоғликлар, вулкан конуслари ва тектоник ботиклардан иборат, бу ботиқларни бурмали-палахсали тизмалар ажратиб туради. Кўпгина тизмалар бир қанча сўнган вулканлардан иборат. Энг йирик вулканлари: Катта Арарат (5165 м), Себелан (4821 м), Сюпхан (4434 м). Хром, мис, темир, тошкўмир, алунит ва б. фойдали қазилмалари бор. Тоғликдан Кўра, Араке, Фурот дарёлари бошланади. Минерал булоқлар мавжуд. Баъзи бир ботиклар кўллар б-н банд (Ван, Севан ва ҳ.к.). Энг катта ботиқлари: Арарат, Арзирум, Табриз ва б. Иқлими субтропик, континентал. Тоғларда йилига 300 — 800 мм, ботиқпарда 150 — 300 мм ёғин ёғади. Ботиқлар қуруқ дашт ва чала чўллардан иборат, тоғ ён бағирларининг пастроқ қисмларида кенг баргли ва игна баргли ўрмонлар ҳамда бутазорлар бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.