Aroba turo
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 640-b. — ziyouz.com
Aroba turo — turkiy xalqlarda harbiy istehkom turi. Arobaning «arava» ma'nosidan taşqari qöşinlarni himoya qiliş uçun örda atrofiga qaziladigan «xandaq» ma'nosi ham bölgan. Turo — «odam böyidek qalqrn», yassi xoda va uzun temirlar jang kunlari bir-biri b-n zanjir, ilgaklar yordamida birlaştirilib qöşinlar uçun istehkom (qal'a) vazifasini ötagan. Qöşinlar uning ortidan turib jang qilganlar. Qadimda turkiy xalqlar jang kunlari katta ğildirakli, usti yopiq aravalar (soyabon arava)ni zanjir, ilgaklar b-n birlaştirişgan, ularni ortida joylaşgan jangçilar kamon, öt oçar qurollar b-n duşman hujumidan özlarini mudofaa etganlar. A. t. mudofaa yoxud hujum paytida qöşin b-n birga yoki atrofida bölgan. A. t. qadimda va örta asrlarda Şarqning öziga xos dotlari vazifasini ötagan. Bunday usulda jang qiliş qadimdan (hunnular davridan) ma'lum bölib, gunnlar orqali 4—5-a.larda Yevropaga tarqalgan va u yerda vagenburg (nem. vagen-arava va burg — mudofaa), keyinçalik tabor mudofaasi atamasini olgan. Artilleriyaning vujudga kelişi b-n A.t. öz ahamiyatini yöqotgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРОБА ТУРО — туркий халқларда ҳарбий истеҳком тури. Аробанинг «арава» маъносидан ташқари қўшинларни ҳимоя қилиш учун ўрда атрофига қазиладиган «хандақ» маъноси ҳам бўлган. Туро — «одам бўйидек қалқрн», ясси хода ва узун темирлар жанг кунлари бир-бири б-н занжир, илгаклар ёрдамида бирлаштирилиб қўшинлар учун истеҳком (қалъа) вазифасини ўтаган. Қўшинлар унинг ортидан туриб жанг қилганлар. Қадимда туркий халқлар жанг кунлари катта ғилдиракли, усти ёпиқ аравалар (соябон арава)ни занжир, илгаклар б-н бирлаштиришган, уларни ортида жойлашган жангчилар камон, ўт очар қуроллар б-н душман ҳужумидан ўзларини мудофаа этганлар. А. т. мудофаа ёхуд ҳужум пайтида қўшин б-н бирга ёки атрофида бўлган. А. т. қадимда ва ўрта асрларда Шарқнинг ўзига хос дотлари вазифасини ўтаган. Бундай усулда жанг қилиш қадимдан (ҳуннулар давридан) маълум бўлиб, гуннлар орқали 4—5-а.ларда Европага тарқалган ва у ерда вагенбург (нем. ваген-арава ва бург — мудофаа), кейинчалик табор мудофааси атамасини олган. Артиллериянинг вужудга келиши б-н А.т. ўз аҳамиятини йўқотган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.