Arrakaşlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 643-b. — ziyouz.com
Arrakaşlar — ötroq qorinli pardaqanotlilar kenja turkumi bir neça oilalarining umumiy nomi. Urğoçisi arraga öxşaş tuxum qöygiçi yordamida ösimlik bargi, poyasi va organlariga tuxum qöyadi. Liçinkalarining tuzilişi va hayot keçiriş xususiyati turli oilalarda bir xil emas. Haqiqiy A. (Jenthredinidae) liçinkasining 3 juft kökrakoyoqlari b-n birga bir juft soxta qorinoyoqlari ham böladi, boşqa A. liçinkasining qorinoyoqlari rivojlanmagan, kökrakoyoqlari kuçsiz rivojlangan. Liçinkasi ösimliklar ustida oçiq hayot keçiradi (Jenthredinidae oilasi) yoki örgimçak turiga öxşaş barglarni örab oladigan töri içida yaşaydi (tur töquvçi A. — Pamphiliidae). Şoxdor dumli (Siricidae) va poya A. (Cephidae) poyada yaşirin hayot keçiradi. Liçinkasi tuproqqa tuşib ğumbakka aylanadi. Voyaga yetgan A. gul nek-tari b-n oziqlanadi, liçinkasi ösimliklarga katta ziyon keltiradi. A.da partenogenez köpayiş keng tarqalgan, bir yilda 4 tagaça partenogenez böğini rivojlanadi.
Özbekistonda qulupnay A. (Allanthus cinctus) qulupnay, atirgul va mevali daraxtlarga; otquloq A. (Ametastogia glabrata) ötçil ösimliklarga; olça A. (Caliroa cerasi) mevali daraxtlarga; don A. (Cephus pygmaeus) buğdoy, arpa va b. donli ekinlarga ziyon keltiradi. Kuraş çoralari yerga töqilgan ösimlik qoldiqlarini yiğib olib yöqotiş, yerni çuqur haydaş va çopiq qilişdan iborat.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРРАКАШЛАР — ўтроқ қоринли пардақанотлилар кенжа туркуми бир неча оилаларининг умумий номи. Урғочиси аррага ўхшаш тухум қўйгичи ёрдамида ўсимлик барги, пояси ва органларига тухум қўяди. Личинкаларининг тузилиши ва ҳаёт кечириш хусусияти турли оилаларда бир хил эмас. Ҳақиқий А. (Jenthredinidae) личинкасининг 3 жуфт кўкракоёқлари б-н бирга бир жуфт сохта қориноёқлари ҳам бўлади, бошқа А. личинкасининг қориноёқлари ривожланмаган, кўкракоёқлари кучсиз ривожланган. Личинкаси ўсимликлар устида очиқ ҳаёт кечиради (Jenthredinidae оиласи) ёки ўргимчак турига ўхшаш баргларни ўраб оладиган тўри ичида яшайди (тур тўқувчи А. — Pamphiliidae). Шохдор думли (Siricidae) ва поя А. (Cephidae) пояда яширин ҳаёт кечиради. Личинкаси тупроққа тушиб ғумбакка айланади. Вояга етган А. гул нек-тари б-н озиқланади, личинкаси ўсимликларга катта зиён келтиради. А.да партеногенез кўпайиш кенг тарқалган, бир йилда 4 тагача партеногенез бўғини ривожланади.
Ўзбекистонда қулупнай A. (Allanthus cinctus) қулупнай, атиргул ва мевали дарахтларга; отқулоқ A. (Ametastogia glabrata) ўтчил ўсимликларга; олча А. (Caliroa cerasi) мевали дарахтларга; дон A. (Cephus pygmaeus) буғдой, арпа ва б. донли экинларга зиён келтиради. Кураш чоралари ерга тўқилган ўсимлик қолдиқларини йиғиб олиб йўқотиш, ерни чуқур ҳайдаш ва чопиқ қилишдан иборат.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.