Arslontov

Arslontov (Aristantov) — Qizilqumdagi uç tizmadan iborat yemirilgan qoldiq toğlar. Jan.-ğarbdan şim.-şarqqa yönalgan. Eng baland joyi 698 m. A. Qizilqumdagi boşqa past toğlar kabi atrofi eol qumlar b-n öralgan. A. zamini silur, devon davrlarining slanets, qumtoş, ohaktoş, marmar, gravelit jinslaridan, yuqori qismlari karbon davrining oç va töq tusdagi ohaktoş va b. jins qatlamlaridan iborat. Bu jinslar toğ yon bağirlarida oçilib qolgan, etaklarida esa dağal prolyuviy yotqiziqlari va bör, paleogenning çökindi jinslari qatlamlari orasiga kirib ketgan. A. Markaziy Qizilqumdagi boşqa paleozoy massivlari kabi gersin oroge-nezida burmalangan. Bör va paleogen dengiz transgressiyalari butun Qizilqumni jumladan A.ning yon bağirlarini ham bosib, qalin gil qatlamlari b-n qoplagan. Alp orogenezida qayta burmalangan. Biroq yon bağirlaridagi gil qatlamlari yuvilib ketgan. A. asimmetrik tuzilgan, uning şarqiy yon bağirlari tik. A. juda ham parçalanib ketgan. Markaziy qismlari alp tipidagi relyefga ega, ya'ni ötkir nayzasimon çöqqili, qirrali bölib, ğarbiy va şarqiy çekkalari esa köpinça yassi yuzali, usti tekislanib qolgan. Nuragan jinslar toğ etaklarida soçilib yotadi. Aning jan.-şarqiy yon bağirlarida soy köp. Bu soylarda bahordagina sel va yomğir suvlari oqadi. A.da köpinça quruq vodiyning çuqur joylarida, qatlamlarning tektonik yoriklarida, otqindi va metamorfik, ohaktoş hamda marmar jinslari tarqalgan joylarda çuçuk suvli buloqlar uçraydi. Buloq suvlaridan dehqonçilikda foydalaniladi. A.da iqlimning quruqligi, tuproq qatlamining deyarli yöqligidan ösimlik kam. Toğ etaklarida toşli kul rang-qönğir tuproqlarda şuvoq-efemer ösimliklari keng tarqalgan. A.dan yaylov çorvaçiligida foydalaniladi.

ARSLONXON MUHAMMAD ibn SULAYMON (töliq ismi Muhammad ibn Sulaymon ibn Dovud Kuçtegin ibn Tamğaçxon Ibrohim) (?— 1130/1131) — Movarounnahr hukmdori (1102—30). Qoraxoniylardan. Barqiyoruq vassali Sulaymonteginning öğli. 1102 y. Samarqand taxtiga Arslonxon unvoni b-n ötqazilgan. 12 ming mamlukdan iborat qöşin tuzib Daşti Qipçoqqa bir neça bor harbiy yurişlar qilgan. Umrining oxirida falaj bölib qolgani tufayli taxtni öğillari — dastlab Nasr, söng Ahmad b-n boşqargan. Samarqand saljuqiylar tomonidan egallangaç (1130 y. 13 mart), A.M.S. Balxga jönatilgan va öşa yerda köp ötmay vafot etgan. U Marvdagi özi qurdirgan madrasaga dafn etilgan. A.M.S. davrida madaniy hayot birmunça rivojlangan. Buxoro va uning viloyatida köplab binolar qurilgan. Mac, Jarqörğon minorasi va Masjidi kalon yonidagi minora hozirgaça saqlangan.