Artezian quduği
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 649–650-b. — ziyouz.com
Artezian quduği - artezian suvlari çiqadigan burği quduği. Yer osti suvlaridan xalq xöjaligida foydalaniş maqsadlarida qaziladi. A. q. artezian suvli qatlamning joylaşiş çuqurligiga qarab ayrim hollarda 3000 — 5000 m ga yetişi mumkin. Içimlik suv oliş, yaylovlarni suv b-n ta'minlaş, yerlarni sugorişda asosan 500 — 1000 m gaça çuqurlikdagi suvlar özlaştirilgan. Çuqur A. q. mineral, termal yoki sanoatda xom aşyo sifatida işlatiladigan artezian suvlarini çiqariş uçun quriladi. A. q.dan suv sarfiga qarab turli usullarda çiqariladi; yo özi otilib çiqadi yoki ATN, NA, VP, ETSV va ş.k. markali turli artezian nasoslaridan foydalaniladi. A. q.ning asosiy elementlari: maxsus şurfga sement qorişmasi b-n mustahkam örnatilgan konduktoryönaltiruvçi quvur; suv töplovçi quvurlar; tindirgiç. A. q. oğzida suv sathini aniqlaydigan va tarkibini tekşiriş uçun namuna oladigan, suv sarfini ölçaydigan va tartibga soladigan moslamalar örnatiladi. Sugorişda foydalaniladigan A. q.ning suv berişi 50, ba'zan esa 100 l/s gaça yetadi. Örta Osiyoda 25 mingdan ortiq A. q. qazilgan. Uning 5000 ga yaqinidan suv özi otilib çiqadi. Özbekistonda 10046 artezian va drenaj quduqlari bor (1999).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРТЕЗИАН ҚУДУҒИ - артезиан сувлари чиқадиган бурғи қудуғи. Ер ости сувларидан халқ хўжалигида фойдаланиш мақсадларида қазилади. А. қ. артезиан сувли қатламнинг жойлашиш чуқурлигига қараб айрим ҳолларда 3000 — 5000 м га етиши мумкин. Ичимлик сув олиш, яйловларни сув б-н таъминлаш, ерларни сугоришда асосан 500 — 1000 м гача чуқурликдаги сувлар ўзлаштирилган. Чуқур А. қ. минерал, термал ёки саноатда хом ашё сифатида ишлатиладиган артезиан сувларини чиқариш учун қурилади. А. қ.дан сув сарфига қараб турли усулларда чиқарилади; ё ўзи отилиб чиқади ёки АТН, НА, ВП, ЭЦВ ва ш.к. маркали турли артезиан насосларидан фойдаланилади. А. қ.нинг асосий элементлари: махсус шурфга цемент қоришмаси б-н мустаҳкам ўрнатилган кондукторйўналтирувчи қувур; сув тўпловчи қувурлар; тиндиргич. А. қ. оғзида сув сатҳини аниқлайдиган ва таркибини текшириш учун намуна оладиган, сув сарфини ўлчайдиган ва тартибга соладиган мосламалар ўрнатилади. Сугоришда фойдаланиладиган А. қ.нинг сув бериши 50, баъзан эса 100 л/с гача етади. Ўрта Осиёда 25 мингдан ортиқ А. қ. қазилган. Унинг 5000 га яқинидан сув ўзи отилиб чиқади. Ўзбекистонда 10046 артезиан ва дренаж қудуқлари бор (1999).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.