Artişok
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 652-b. — ziyouz.com
Artişok (Supaga) — köp yillik va bir yillik sabzavot ekini. Örta dengiz mamlakatlarida 10—11 turi ösadi. Fransiya, Italiya, Hindiston, Jazoir va b. mamlakatlarda ekiladi. Rossiyaning jan, Moldaviya, Ukrainada ti-kanli A. (S. scolymus L.) turi köproq ekiladi. A. juda serşox bölib, böyi 2 m gaça boradi. Gullari kök-binafşa rangda, yirik töpgul hosil qiladi (bir töpguli oğirligi 100—200 g). Seret gulbandi va savatça töpguli ovqatga işlatiladi. A.da qand, oqsil (2,5-3%), uglevod (7-15%), S (0,4 mg%), V,, B2 vitaminlari, karotin, uruğida 30% gaça moy bor. Xom va konservalangan, qaynatilgan A. souslar b-n iste'mol etiladi, salatlar tayyorlanadi. Uglevodlari tarkibida diabet kasalliklari uçun foydali bölgan inulin bor. Jan. zonalarda 3— 4 yillik, sovuq kuçli zonalarda bir yillik ekin, 100x80 sm sxemada ekiladi. Hosildorligi 50—250 s/ga (15— 50 ming töpgul). A. odatda köp yillik ekin tarzida eqilgandan söng ikkinçi yili gullaydi. Özbekiston ösimlikşunoslik i.t. institutida A.ni rayonlaştiriş örganilmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРТИШОК (Супага) — кўп йиллик ва бир йиллик сабзавот экини. Ўрта денгиз мамлакатларида 10—11 тури ўсади. Франция, Италия, Ҳиндистон, Жазоир ва б. мамлакатларда экилади. Россиянинг жан, Молдавия, Украинада ти-канли А. (С. scolymus L.) тури кўпроқ экилади. А. жуда сершох бўлиб, бўйи 2 м гача боради. Гуллари кўк-бинафша рангда, йирик тўпгул ҳосил қилади (бир тўпгули оғирлиги 100—200 г). Серэт гулбанди ва саватча тўпгули овқатга ишлатилади. А.да қанд, оқсил (2,5-3%), углевод (7-15%), С (0,4 мг%), В,, В2 витаминлари, каротин, уруғида 30% гача мой бор. Хом ва консерваланган, қайнатилган А. соуслар б-н истеъмол этилади, салатлар тайёрланади. Углеводлари таркибида диабет касалликлари учун фойдали бўлган инулин бор. Жан. зоналарда 3— 4 йиллик, совуқ кучли зоналарда бир йиллик экин, 100x80 см схемада экилади. Ҳосилдорлиги 50—250 ц/га (15— 50 минг тўпгул). А. одатда кўп йиллик экин тарзида эқилгандан сўнг иккинчи йили гуллайди. Ўзбекистон ўсимликшунослик и.т. институтида А.ни районлаштириш ўрганилмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.