Artur Xolli Kompton
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 538-b. — ziyouz.com
Kompton Artur Xolli KOMPTON (Compton) Artur Xolli (1892.10.9, Vuster, Ogayo — 1962.15.3, Berkli) — amerikalik fizik, AQŞ Milliy FA a'zosi. Ilmiy işlari atom va yadro fizikasiga, kosmik nurlar fizikasiga oid. Kavendiş lab. (Kembrij)da rentgan nurlari soçilişi va yutilişini tekşirgan (1920). Modda elektronlari soçadigan rentgen nurlari tölqin uzunligining özgariş effekti (Kompton effekti)nm oçgan va yoruğlikni fotonlar oqimi sifatida tasavvur qilgan holda bu effekt nazariyasini yaratgan (1922). Metall va şişalar sirtidan rentgen nurlarining töliq qaytiş hodisasini aniqlagan. Kristallar va ayrim atomlarda elektron ziçligining taqsimlanişini hisoblaş usulini işlab çiqqan. Kosmik nurlarni tekşiriş b-n şuğullangan va birlamçi kosmik nurlarning korpuskulyar tabiatidan dalolat beruvçi effektni aniqlagan. Atom bombasini yaratişda katnaşgan (1941— 45). Nobel mukofoti laureati (1927).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОМПТОН (Compton) Артур Холли (1892.10.9, Вустер, Огайо — 1962.15.3, Беркли) — америкалик физик, АҚШ Миллий ФА аъзоси. Илмий ишлари атом ва ядро физикасига, космик нурлар физикасига оид. Кавендиш лаб. (Кембриж)да рентган нурлари сочилиши ва ютилишини текширган (1920). Модда электронлари сочадиган рентген нурлари тўлқин узунлигининг ўзгариш эффекти (Комптон эффекти)нм очган ва ёруғликни фотонлар оқими сифатида тасаввур қилган ҳолда бу эффект назариясини яратган (1922). Металл ва шишалар сиртидан рентген нурларининг тўлиқ қайтиш ҳодисасини аниқлаган. Кристаллар ва айрим атомларда электрон зичлигининг тақсимланишини ҳисоблаш усулини ишлаб чиққан. Космик нурларни текшириш б-н шуғулланган ва бирламчи космик нурларнинг корпускуляр табиатидан далолат берувчи эффектни аниқлаган. Атом бомбасини яратишда катнашган (1941— 45). Нобель мукофоти лауреати (1927).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.