Arvoh kapalaklar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 603–604-b. — ziyouz.com
Arvoh kapalaklar ARVOH KAPALAKLAR, brajniklar (Sphingidae) — kapalaklar oilasi. Yoyilgan qanotlarining uz. 2 — 20 sm dan oşadi, tanasi yöğon, sigarasimon, qanotlari boşqa kapalaklarnikiga nisbatan kalta va ingiçka, kuçli muskullar b-n ta'minlangan. Xartumi uzun, ayrim tropik vakillariniki 25 sm dan ortadi, bir qança turlarida reduksiyalangan. Qanotlari har xil kattalikda, oldingi qanotlari ingiçka va çöziq, keyingilari nisbatan kalta bölib, rangdor, doğlari yoki belboğlari bor.
Qurtlarn yalanğoç (tuksiz), orqa tomonida yagona şoxeimon ösimtasi böladi. Ğumbaklari odatda tuproq içida maxsus yörgakçalarda yoki yupka tup-rokdan iborat pilla içida qişlaydi. A.k. şom paytida juda faol uça boşlaganligi tufayli ularga arvoh nomi berilgan.
Kapalaklar tez-tez qanot qoqib katta tezlikda uçişi yoki havoda osilib turib xartumlari yordamida gul nektarini sörişi mumkin. A.k.ning 1200 ga yaqin turi ma'lum. Örta Osiyoda 33, Özbekistonda 20 turi tarqalgan. Özbekistonda kovil kapalagi (Colerio zugophilli), çakanda kapalagi (S. hippophaes), saçratqi kapalagi (S. hicacae), şiraç kapalagi (S. centralastae) köp uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРВОҲ КАПАЛАКЛАР, бражниклар (Sphingidae) — капалаклар оиласи. Ёйилган қанотларининг уз. 2 — 20 см дан ошади, танаси йўғон, сигарасимон, қанотлари бошқа капалакларникига нисбатан калта ва ингичка, кучли мускуллар б-н таъминланган. Хартуми узун, айрим тропик вакиллариники 25 см дан ортади, бир қанча турларида редукцияланган. Қанотлари ҳар хил катталикда, олдинги қанотлари ингичка ва чўзиқ, кейингилари нисбатан калта бўлиб, рангдор, доғлари ёки белбоғлари бор.
Қуртларн яланғоч (туксиз), орқа томонида ягона шохеимон ўсимтаси бўлади. Ғумбаклари одатда тупроқ ичида махсус йўргакчаларда ёки юпка туп-рокдан иборат пилла ичида қишлайди. А.к. шом пайтида жуда фаол уча бошлаганлиги туфайли уларга арвоҳ номи берилган.
Капалаклар тез-тез қанот қоқиб катта тезликда учиши ёки ҳавода осилиб туриб хартумлари ёрдамида гул нектарини сўриши мумкин. А.к.нинг 1200 га яқин тури маълум. Ўрта Осиёда 33, Ўзбекистонда 20 тури тарқалган. Ўзбекистонда ковил капалаги (Colerio zugophilli), чаканда капалаги (С. hippophaes), сачратқи капалаги (С. hicacae), ширач капалаги (С. centralastae) кўп учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.