Arxeologik madaniyat
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 661-b. — ziyouz.com
Arxeologik madaniyat - öziga xos etn. xususiyatlari b-n ajralib turadigan muayyan davrga va hududga doir arxeologik yodgorliklar birligi. Ayrim yoki bir qança belgilarga, xususan, sopol buyumlarning şakli, naqşi, marhumlarni dafn etiş tartibi, mehnat qurollari, uy-rözğor anjomlari va b. ga köra belgilanadi. Yodgorliklar qayerdan topilsa, şu joyning nomi b-n yuritiladi (mas, Krvunçi madaniyati). Ar.m.ni örganiş b-n ba'zan biror kabila yoki xalqning muayyan tarixiy davrdagi i.ç. kuçlari va munosabatlarining darajasi hamda ularda sodir böltan ayrim özgarişlar aniqlab olinadi. Ba'zi Ar.m. tarixiy manbalardan ma'lum bölgan maşhur qabilalarga tegişli bölib çiqadi (mas, Kuşon madaniyati qad. kuşonlarga tegişli). Moddiy madaniyat elementlaridagi öxşaşlik hamma vaqt ham aholining etnik va kelib çiqiş birligini ifodalayvermaydi, çunki bir-biriga yaqin ijtimoiy va geografik şaroitda xamda ibtidoiy texnika davrida qabilalar hayoti va madaniyatida öxşaşliklar bölişi mumkin. Bundan taşqari, madaniyatning ayrim elementlari şu madaniyatni yaratgan xalq yoki qabilalarning bir joydan ikkinçi joyga köçişi natijasida boşqa qabila yoki xalqlarga ötişi mumkin. Ar.m.ni örganiş yozma tarixiy maibalar paydo bölmasdan oldin yaşagan qabila va xalqlarning tarixini yoziş uçun imkoniyat yaratib beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРХЕОЛОГИК МАДАНИЯТ - ўзига хос этн. хусусиятлари б-н ажралиб турадиган муайян даврга ва ҳудудга доир археологик ёдгорликлар бирлиги. Айрим ёки бир қанча белгиларга, хусусан, сопол буюмларнинг шакли, нақши, марҳумларни дафн этиш тартиби, меҳнат қуроллари, уй-рўзғор анжомлари ва б. га кўра белгиланади. Ёдгорликлар қаердан топилса, шу жойнинг номи б-н юритилади (мас, Крвунчи маданияти). Ар.м.ни ўрганиш б-н баъзан бирор кабила ёки халқнинг муайян тарихий даврдаги и.ч. кучлари ва муносабатларининг даражаси ҳамда уларда содир бўлтан айрим ўзгаришлар аниқлаб олинади. Баъзи Ар.м. тарихий манбалардан маълум бўлган машҳур қабилаларга тегишли бўлиб чиқади (мас, Кушон маданияти қад. кушонларга тегишли). Моддий маданият элементларидаги ўхшашлик ҳамма вақт ҳам аҳолининг этник ва келиб чиқиш бирлигини ифодалайвермайди, чунки бир-бирига яқин ижтимоий ва географик шароитда хамда ибтидоий техника даврида қабилалар ҳаёти ва маданиятида ўхшашликлар бўлиши мумкин. Бундан ташқари, маданиятнинг айрим элементлари шу маданиятни яратган халқ ёки қабилаларнинг бир жойдан иккинчи жойга кўчиши натижасида бошқа қабила ёки халқларга ўтиши мумкин. Ар.м.ни ўрганиш ёзма тарихий маибалар пайдо бўлмасдан олдин яшаган қабила ва халқларнинг тарихини ёзиш учун имконият яратиб беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.