Asal

Asal ASAL, bol — işçi asalarilar ösimliklar gulidagi şira (nektar) ni organizmida qayta işlaş yöli b-n hosil qiladigan şirin suyuqlik. Asalarilar A.ni uya kataklariga özlari uçun oziq qilib ğamlaydi. A. öz tarkibiga köra nektardan farq qiladi. A.da 80% dan köproq uglevodlar (glyukoza, fruktoza), 0,4% kul, 13 — 20% suv böladi. Ada inson uçun foydali moddalarning 70 dan ortiq turi bor. Şuningdek, A.da mineral moddalar: kalsiy, natriy, kaliy va b.; mikroelementlar, organik kislotalardan olma, limon kislotalari, vitaminlar (B2, B6, RR, S, Ye, K) borligi aniqlangan. Tabiatdan oliniş manbaiga köra gul (nektar) A. va şira (ösimlik barglari va poyalaridan ajraladigan şira) A.ga bölinadi. Guldan olingan A. ham ösimlik turiga qarab beda, yantoq, kungaboqar, ğöza va b.ga ajraladi. A. özining ta'mi, hidi, rangi jihatidan, şuningdek qaysi faslda qanday ösimlik gulidan yiğilganligiga va joyi (toğ, örmon, vodiy)ga qarab ham farqlanadi. Eng yaxşi A. — toğ asali, çunki u turli dorivor gullardan yiğiladi. Oq akatsiya, beda, olma, şaftoli va b. ösimliklar gulidan töplangan A. ham sifatli, oftob kam tuşadigan örmon gullari va yetişgarişda turli zaharli dorilar sepiladigan texnika ösimliklari, mas, fa, kanopdan olingan A. ança sifatsiz hisoblanadi. A. mumkataklardan maxsus asalajratkiç moslamalar b-n ajratib olinadi. A. qimmatli oziq-ovqat mahsuloti, uning 1 kg da örtaça 3200 kaloriya energiya bor. A.dan tibbiyotda qadimdan doridarmon sifatida foydalanilgan. Hozir farmatsevtika sanoatida turli doridarmonlar işlab çiqariladi. A.ning özi turli kasalliklarga parhez va davo vositasi tarzida beriladi. 20-a.ning 60-y.laridan boşlab tibbiyotda A. b-n davolaş usullari - apiterapiya şakllandi. A. oziq-ovqat sanoatida ham işlatiladi.