Asalari kasalliklari
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 684-b. — ziyouz.com
Asalari kasalliklari — asalarilarda uçraydigan kasalliklar. Asosan infeksion, invazion (yuqumli) va yuqumsiz kasalliklarga bölinadi. Infeksion kasalliklardan Amerika çiriş kasalligi (ğumbakda) va Yevropa çiriş kasalligi (liçinkalarda) köp uçraydi. Romlardagi kataklarga qöyilgan uruğlar çirib ketişi b-n ku-zatiladi. Kasallikni zamburuğlar qözğatadi. Davolaş va kuraş çoralari: uyadagi zararlangan romlar dezinfeksiya qilinadi, şifobaxş qiyom (2 kg şakar, 1 l suv)ga penitsilin, norsulfazol, streptomitsin kabi antibiotiklardan biri (1l qiyomga 1 g hisobida) qöşib beriladi. Yuqumli kasalliklardan nozematoz kasalligi asalarilarning örta içaklarini zararlab, kuçli iç ketiş b-n kuzatiladi. Nozema apis zamburuğlari sporalari qözğatadi. Kasallangan arilar romlarda emas, uya devorlariga yopişib turadi. Davolaş: şifobaxş qiyom (2 kg şakar, 1 l suv)ga fumaglin (1 l ga 50 — 100 g) qöşib beriladi. Davolaş 5 — 7 kun oraliq b-n 2 — 3 marta takrorlanadi.
Yuqumli kasalliklardan yana biri kanalar qözğatadigan varroatoz kasalligidir. Örta Osiyoda keng tarqalgan. Kanalar asalarilarning çoti, qanoti osti va qorin qismlarida parazitlik qiladi. Kuraş çoralari: asalari romlari ostiga vazelin surilgan tunuka qoplama qöyiladi. Fenotiazin preparati tutatilib, uya 30 — 40 min. dimlanadi (tutun ta'sirida kanalar vazelin surtilgan tunuka qoplamaga tökilib, yopişib qoladi). Uya oçilib şamollatiladi va kanalar yiğib olinib kuydiriladi.
Yuqumsiz kasalliklardan zaharli va zararli ösimliklardan olingan nektar, gulçang, şuningdek turli kimyoviy moddalardan zaharlaniş köproq uçraydi. Davolaş: kasallik belgilari aniqlanişi b-n keçqurun asalarilarga iliq suv yoki 20% li şakar qiyomi beriladi. Asalarizorni boşqa joyga köçiriş yaxşi natija beradi.
Ibrohim Jörayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСАЛАРИ КАСАЛЛИКЛАРИ — асалариларда учрайдиган касалликлар. Асосан инфекцион, инвазион (юқумли) ва юқумсиз касалликларга бўлинади. Инфекцион касалликлардан Америка чириш касаллиги (ғумбакда) ва Европа чириш касаллиги (личинкаларда) кўп учрайди. Ромлардаги катакларга қўйилган уруғлар чириб кетиши б-н ку-затилади. Касалликни замбуруғлар қўзғатади. Даволаш ва кураш чоралари: уядаги зарарланган ромлар дезинфекция қилинади, шифобахш қиём (2 кг шакар, 1 л сув)га пеницилин, норсульфазол, стрептомицин каби антибиотиклардан бири (1л қиёмга 1 г ҳисобида) қўшиб берилади. Юқумли касалликлардан нозематоз касаллиги асалариларнинг ўрта ичакларини зарарлаб, кучли ич кетиш б-н кузатилади. Нозема апис замбуруғлари споралари қўзғатади. Касалланган арилар ромларда эмас, уя деворларига ёпишиб туради. Даволаш: шифобахш қиём (2 кг шакар, 1 л сув)га фумаглин (1 л га 50 — 100 г) қўшиб берилади. Даволаш 5 — 7 кун оралиқ б-н 2 — 3 марта такрорланади.
Юқумли касалликлардан яна бири каналар қўзғатадиган варроатоз касаллигидир. Ўрта Осиёда кенг тарқалган. Каналар асалариларнинг чоти, қаноти ости ва қорин қисмларида паразитлик қилади. Кураш чоралари: асалари ромлари остига вазелин сурилган тунука қоплама қўйилади. Фенотиазин препарати тутатилиб, уя 30 — 40 мин. димланади (тутун таъсирида каналар вазелин суртилган тунука қопламага тўкилиб, ёпишиб қолади). Уя очилиб шамоллатилади ва каналар йиғиб олиниб куйдирилади.
Юқумсиз касалликлардан заҳарли ва зарарли ўсимликлардан олинган нектар, гулчанг, шунингдек турли кимёвий моддалардан заҳарланиш кўпроқ учрайди. Даволаш: касаллик белгилари аниқланиши б-н кечқурун асалариларга илиқ сув ёки 20% ли шакар қиёми берилади. Асаларизорни бошқа жойга кўчириш яхши натижа беради.
Иброҳим Жўраев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.