Asbest sanoati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 690-b. — ziyouz.com
Asbest sanoati - asbest rudasini qazib oliş va asbest tolasi işlab çiqariş sanoati. Qad. Xitoy, Hindiston, Yunonistonda asbestdan turli buyumlar tayyorlangan. Asbestning ötga çidamli bölişi (1550° da eriydi), elastikligi, adsorbsiya qobiliyati, kam miqdorda issiqlik va elektr tokini ötkazişi, yuqori mexanik qattiqligi kabi xususiyatlari uni texnik maqsadlarda 19- a.ning 80-ylaridan köp sanoat tarmoqlarida keng qöllanişiga olib keldi. Hoz. kunda A. qöşilgan mahsulotlarning 2 mingga yaqin xili energetika va elektrotexnika sanoatida, t. y. transporta, aviatsiya, traktor, avtomobil işlab çiqarişda va b.da qöllaniladi. Aning fizik va kimyoviy xususiyatlari uni quriliş materiallari i. ç.da foydalanişiga keng imkoniyat yaratadi. Özbekistondagi uç korxona: «Bekobodsement», «Quvasoy-sement» va «Ohangaronsement» aksiyadorlik jamiyatlari har yili örtaça 3,5 mln. dona katta ölçamli asbotsement şifer (tölqinli va yassi) va 525 km asbotsement quvurlar işlab çiqaradi. Ularning jami i. ç. quvvati esa yiliga 11,4 mln. dona katta ölçamli şifer va 1671 km quvurdan iborat. Mamlakatimizda sanoat ahamiyatiga ega bölgan A. konlari oçilmaganligi sababli, hoz.ga qadar uşbu xom aşyo Qozoğiston va Rossiya korxonalaridan keltiriladi. Importni kamaytiriş maqsadida mumkin bölgan joylarda asbest mahsuloti örniga bazalt va b. mineral tolalar işlatilmoqda, mas, Ohangaron korxonasida şifer tarkibidagi A.ni 30% gaça mineral tolaga almaştirildi. Asbestning atrof muxitga salbiy ta'siri borligi sababli dunyo mikyosida A s. mahsulotlari i. ç. keyingi yillarda kamayib bormoqda.
Mirhamid Törayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСБЕСТ САНОАТИ - асбест рудасини қазиб олиш ва асбест толаси ишлаб чиқариш саноати. Қад. Хитой, Ҳиндистон, Юнонистонда асбестдан турли буюмлар тайёрланган. Асбестнинг ўтга чидамли бўлиши (1550° да эрийди), эластиклиги, адсорбция қобилияти, кам миқдорда иссиқлик ва электр токини ўтказиши, юқори механик қаттиқлиги каби хусусиятлари уни техник мақсадларда 19- а.нинг 80-йларидан кўп саноат тармоқларида кенг қўлланишига олиб келди. Ҳоз. кунда А. қўшилган маҳсулотларнинг 2 мингга яқин хили энергетика ва электротехника саноатида, т. й. транспорта, авиация, трактор, автомобиль ишлаб чиқаришда ва б.да қўлланилади. Анинг физик ва кимёвий хусусиятлари уни қурилиш материаллари и. ч.да фойдаланишига кенг имконият яратади. Ўзбекистондаги уч корхона: «Бекободцемент», «Қувасой-цемент» ва «Оҳангаронцемент» акциядорлик жамиятлари ҳар йили ўртача 3,5 млн. дона катта ўлчамли асбоцемент шифер (тўлқинли ва ясси) ва 525 км асбоцемент қувурлар ишлаб чиқаради. Уларнинг жами и. ч. қуввати эса йилига 11,4 млн. дона катта ўлчамли шифер ва 1671 км қувурдан иборат. Мамлакатимизда саноат аҳамиятига эга бўлган А. конлари очилмаганлиги сабабли, ҳоз.га қадар ушбу хом ашё Қозоғистон ва Россия корхоналаридан келтирилади. Импортни камайтириш мақсадида мумкин бўлган жойларда асбест маҳсулоти ўрнига базальт ва б. минерал толалар ишлатилмоқда, мас, Оҳангарон корхонасида шифер таркибидаги А.ни 30% гача минерал толага алмаштирилди. Асбестнинг атроф мухитга салбий таъсири борлиги сабабли дунё микёсида А с. маҳсулотлари и. ч. кейинги йилларда камайиб бормоқда.
Мирҳамид Тўраев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.