Asbobsozlik pölati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 691-b. — ziyouz.com
Asbobsozlik pölati - turli asboblar, keskiçlar, sovuqlayin va qizdirib deformatsiyalaş ştamplari, ölçaş asboblari va b. yasaş uçun işlatiladigan pölat. Tarkibida, odatda, 0,6 dan 1,4% gaça uglerod böladi. A. p. uglerodli, legirlangan va tezkesar (kup legirlangan) xillarga bölinadi. Uglerodli va legirlangan A. p. kiçik tezlik b-n işlaydigan va kesuvçi qirrasi 200 — 300° gaça qiziydigan kesuvçi asboblar, ölçov asboblari hamda ştamplari tayyorlaş uçun, tezkesar A. p. esa katta tezlik b-n işlaydigan va kesuvçi kirrasi 560 — 600° gaça kiziydigan kesuvçi asboblar tayyorlaş uçun möljallangan. Uglerodli A. p. «U» harfi va undan keyin qöyiladigan raqam b-n belgilanadi. «U» harfi A. p.ning uglerodli pölat ekanligini, raqam esa pölat tarkibidagi uglerod foizining öndan bir uluşlarida ifodalangan örtaça miqdorini körsatadi. Mac, U8 markali pölat uglerodli A. p. tarkibida örtaça 0,8% uglerod borligini bildiradi. Uglerodli A. p.ning U7, U8, U9, U10, U11, U12, U13 markalari bor. Tarkibida zararli qöşilmalar 0,03% dan kam «S» va 0,04 foizdan kam «R» uglerodli A. p. ning markasi oxiriga «A» harfi qöyiladi, mas, U7A, U8A, U9A va h. k. Legirlangan A. p. köp tarqalgan X, 9XS, XG, XVG, XB5, X12, FG, 7X3, 4XS, 4X2B8 markali pölatlardir. Harflar tegişli elementlarni bildiradi (mas, X — xrom, S — kremniy, G — marganets, V — volfram, F — vanadiy), harflardan keyingi rakamlar ayni elementning foizlarda ifodalangan örtaça miqdorini körsatadi (Yana q. Legirlangan pölat, Legirlaş, Tez kesar pölat).
Q.: Legirlangan pölat, Legirlaş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСБОБСОЗЛИК ПЎЛАТИ - турли асбоблар, кескичлар, совуқлайин ва қиздириб деформациялаш штамплари, ўлчаш асбоблари ва б. ясаш учун ишлатиладиган пўлат. Таркибида, одатда, 0,6 дан 1,4% гача углерод бўлади. А. п. углеродли, легирланган ва тезкесар (куп легирланган) хилларга бўлинади. Углеродли ва легирланган А. п. кичик тезлик б-н ишлайдиган ва кесувчи қирраси 200 — 300° гача қизийдиган кесувчи асбоблар, ўлчов асбоблари ҳамда штамплари тайёрлаш учун, тезкесар А. п. эса катта тезлик б-н ишлайдиган ва кесувчи кирраси 560 — 600° гача кизийдиган кесувчи асбоблар тайёрлаш учун мўлжалланган. Углеродли А. п. «У» ҳарфи ва ундан кейин қўйиладиган рақам б-н белгиланади. «У» ҳарфи А. п.нинг углеродли пўлат эканлигини, рақам эса пўлат таркибидаги углерод фоизининг ўндан бир улушларида ифодаланган ўртача миқдорини кўрсатади. Mac, У8 маркали пўлат углеродли А. п. таркибида ўртача 0,8% углерод борлигини билдиради. Углеродли А. п.нинг У7, У8, У9, У10, У11, У12, У13 маркалари бор. Таркибида зарарли қўшилмалар 0,03% дан кам «S» ва 0,04 фоиздан кам «Р» углеродли А. п. нинг маркаси охирига «А» ҳарфи қўйилади, мас, У7А, У8А, У9А ва ҳ. к. Легирланган А. п. кўп тарқалган X, 9ХС, ХГ, ХВГ, ХВ5, Х12, ФГ, 7X3, 4ХС, 4Х2В8 маркали пўлатлардир. Ҳарфлар тегишли элементларни билдиради (мас, X — хром, С — кремний, Г — марганец, В — вольфрам, Ф — ванадий), ҳарфлардан кейинги ракамлар айни элементнинг фоизларда ифодаланган ўртача миқдорини кўрсатади (Яна қ. Легирланган пўлат, Легирлаш, Тез кесар пўлат).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.