Asfandiyorxon
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 734-b. — ziyouz.com
Asfandiyorxon (Isfandiyorxon) (? - 1643) - Xiva xoni (1623-43), Arab Muhammadxonning öğli. Eron şohi Abbos I homiyligida, turkmanlar yordami b-n ukasi Elbars (Ilbars) Sultonni taxtdan ağdarib, 1623 y. Xivada xonlik taxtiga ötirdi. U turkman zodagonlariga tayanib iş yuritdi. Eron davlati qöliga ötib qolgan Jan. Turkmanistonni Xiva xonligiga qöşib olişga intildi, ammo 1628 y.da safaviylar qöşinidan yengildi. 17-a.ning 30—40-y.larida Buxoro va Rossiya savdo karvonlariga zarar yetkazayotgan qalmoqlarga qarşi qattiq kuraş olib bordi; qalmoqlarga qarşi ittifoq tuziş maqsadida Moskva b-n muzoqaralar yuritdi. Arab Muhammadxonni öldirişgani uçun ukalari Habaş Sulton b-n Elbars Sultonni qatl etib, ularga yordam bergan Xorazmdagi uyğur va nayman qabilalarining çorva mollarini tortib oldi va ularga qarşi qirğin uyuştirdi. A. davrida tarqoqlik va zulm kuçaydi. Bundan foydalangan yirik mulkdorlar öz vakillaridan biri Abulğoziyni A.ga qarşi qöydilar. Natijada 1643 y. Abulğoziy xon qilib kötarildi. Xuddi şu yili A. vafot etdi. Oradan 2 yil ötgaç, Abulğoziy Bahodirxon Xivada taxtga ötirdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСФАНДИЁРХОН (Исфандиёрхон) (? - 1643) - Хива хони (1623-43), Араб Муҳаммадхоннинг ўғли. Эрон шоҳи Аббос I ҳомийлигида, туркманлар ёрдами б-н укаси Элбарс (Илбарс) Султонни тахтдан ағдариб, 1623 й. Хивада хонлик тахтига ўтирди. У туркман зодагонларига таяниб иш юритди. Эрон давлати қўлига ўтиб қолган Жан. Туркманистонни Хива хонлигига қўшиб олишга интилди, аммо 1628 й.да сафавийлар қўшинидан енгилди. 17-а.нинг 30—40-й.ларида Бухоро ва Россия савдо карвонларига зарар етказаётган қалмоқларга қарши қаттиқ кураш олиб борди; қалмоқларга қарши иттифоқ тузиш мақсадида Москва б-н музоқаралар юритди. Араб Муҳаммадхонни ўлдиришгани учун укалари Ҳабаш Султон б-н Элбарс Султонни қатл этиб, уларга ёрдам берган Хоразмдаги уйғур ва найман қабилаларининг чорва молларини тортиб олди ва уларга қарши қирғин уюштирди. А. даврида тарқоқлик ва зулм кучайди. Бундан фойдаланган йирик мулкдорлар ўз вакилларидан бири Абулғозийни А.га қарши қўйдилар. Натижада 1643 й. Абулғозий хон қилиб кўтарилди. Худди шу йили А. вафот этди. Орадан 2 йил ўтгач, Абулғозий Баҳодирхон Хивада тахтга ўтирди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.