Aşin
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 830-b. — ziyouz.com
Aşin — qad. turkiy uruğlardan birining boşliği. U ikkinçi Hunnu saltanati davrida hunnular xoni Mugonxonga qaram bölgan. Saltanat tabğaç (tobos) xonlari tomonidan yemirilgaç (439), A. 500 uylik uruği b-n Oltoy ölkasining toğli tumanlariga köçib ötgan. A. uruği boşqa turkiy uruğlar b-n qöşilib, turk yoki turkut (turklar) degan nom b-n maşhur böla boşlagan. Biroq tabğaç xonlari qöl ostidagi jujan (möğul uruğlari) xonlariga qaram edi. A. ölgaç, uning avlodlari teleut (turkiy qavmlardan biri) va b. turkiy qabilalar b-n ittifoq tuzib (545), jujanlarga qarşi kuraş boşladi. Bu kuraş natijasida şarqda Koreya, ğarbda Bolqon ya.o.dagi Adirna (hoz. Edirne) ş.gaça, jan.da Kavkaz, Eron, Afğoniston, Tibetgaça, şim. da Sibirning Şim. mintaqalarigaça çözilgan keng hududda birinçi uluğ xoqonlar davlati tuzildi. A. avlodlari 8-a.dagi Ğarbiy turk xoqonligini hamda 10-a. gaça davom etgan Xazar xo-qonligini ham boşqargan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АШИН — қад. туркий уруғлардан бирининг бошлиғи. У иккинчи Ҳунну салтанати даврида ҳуннулар хони Мугонхонга қарам бўлган. Салтанат табғач (тобос) хонлари томонидан емирилгач (439), А. 500 уйлик уруғи б-н Олтой ўлкасининг тоғли туманларига кўчиб ўтган. А. уруғи бошқа туркий уруғлар б-н қўшилиб, турк ёки туркут (турклар) деган ном б-н машҳур бўла бошлаган. Бироқ табғач хонлари қўл остидаги жужан (мўғул уруғлари) хонларига қарам эди. А. ўлгач, унинг авлодлари телеут (туркий қавмлардан бири) ва б. туркий қабилалар б-н иттифоқ тузиб (545), жужанларга қарши кураш бошлади. Бу кураш натижасида шарқда Корея, ғарбда Болқон я.о.даги Адирна (ҳоз. Эдирне) ш.гача, жан.да Кавказ, Эрон, Афғонистон, Тибетгача, шим. да Сибирнинг Шим. минтақаларигача чўзилган кенг ҳудудда биринчи улуғ хоқонлар давлати тузилди. А. авлодлари 8-а.даги Ғарбий турк хоқонлигини ҳамда 10-а. гача давом этган Хазар хо-қонлигини ҳам бошқарган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.