Aşyoviy dalil

Aşyoviy dalil - jinoyat yoki fuqarolik işini töğri yuritiş uçun ahamiyatli bölgan narsalar. Amaliyotda «tilsiz guvohlar» deb yuritiladi. Kelib çiqişini, kimga tegişliligini, ma'lum maqsadlarda foydalanilganligini yoki turgan joyi özgarganligini, u yoki bu moddalar, narsa, jarayon va hodisalar ta'sir etganligini aniqlaş mumkin bölgan moddiy belgilarga, şuningdek iş holatlarini aniqlaşga xizmat qiladigan har qanday boşqa alomatlar va belgilarga ega bölgan narsa A.d. hisoblanadi (ÖzR JPK, 203-modda); ular işni mazmunan hal qiliş uçun aniqlaş vositasi bölişi mumkin. A.d. öz xususiyatlariga köra quyidagiça tavsiflanadi: 1) jinoyat obyekti bölgan A.d., 2) jinoyat quroli bölgan A.d., 3) jinoyat izlarini özida saqlab qolgan A.d.; 4) jinoyat orqasida topilgan boylik. A.d.lar hodisa sodir bölgan joyni yoki boşqa joylarni, binolarni közdan keçiriş, tanib oliş uçun körsatiş, guvohlantiriş, murdani eksgumatsiya qiliş, ekspert tekşiruvi uçun namu-nalar oliş, körsatuvni hodisa yuz bergan joyda tekşiriş, olib qöyiş, tintuv ötkaziş jarayonida olinişi.mumkin. Narsani A.d. deb e'tirof etiş va uni jinoyat işiga qöşib qöyiş töğrisida suriştiruvçi, tergovçi —qaror, sud esa — ajrim çiqaradi, ularda A.d.ni işda qoldiriş yoki uni saqpaş uçun topşiriş masalasi hal qilinişi lozim. A.d.larni saqlaş yoki boşqa joyga yuboriş uçun alohida tartib belgilangan. A.d., ular haqidagi masala sudning qonuniy kuçga kirgan hukmi, ajrimi b-n yoxud suriştiruvçi, tergovçi, prokurorning işni tugatiş töğrisidagi qarori b-n hal qilinmagunça saqlab turiladi. Hukmda, şuningdek jinoyat işini tugatiş töğrisidagi ajrimda yoki qarorda A.d. lar masalasini hal etiş qoidalari, A.d.larni şikastlaganlik yoki yöqotganlik uçun javobgarlik (ÖzR JPK, 204—212-moddalar), A.d.larni talab qilib oliş va taqdim etiş tartibi va majburiyati, ularni saqlaş va qaytarib beriş tartibi qonun b-n belgilab qöyilgan (ÖzR FPK, 80-83-moddalar).