Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Asinxron raqamli maşina

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 694-b. — ziyouz.com

    Asinxron raqamli maşina (yun. a — manfiy zarra va syncbunos — bir vaqtda) — har bir operatsiyaning boşlanişi oldingi operatsiyaning tugallanişi haqidagi signal b-n aniqlanadigan hisoblaş maşinasi. Amallarni asinxron tarzda, ya'ni qança kerak bölsa, şunça takt b-n bajaradi. Taktda bajariladigan amallarning bajarib bölinişiga qarab taktning davomiyligi ham har xil bölişi mumkin. Boşqaruv qurilmasi maşina bloklari va qurilmalari b-n buyruq (komanda) va javob şinalari tizimi orqali boğlangan. Boşqariş qurilmasi tomonidan biror buyruq şinasi orqali berilgan impuls şu qurilma yoki blokka öz vazifalaridan birini bajariş uçun buyruq xizmatini ötaydi. Mas, biror buyruq şinasidan kelgan impuls bir registrdan ikkinçisiga kodni uzatadi, boşqa şinadan kelgan impuls esa registrlarni «0» (nol) vaziyatga keltirib qöyadi. Maşinada şunday alomatlar hosil böladiki, bular tufayli boşqaruv qurilmasi işlaş tartibini özgartirişi mumkin. Maşina qurilmalari va bloklaridan biror belgining hosil bölgani haqidagi signallarni javob şinalari uzatadi. Asinxron maşinalarda javob şinalari, şuningdek maşinaning biror qurilmasi öz vazifasini bajarganligi va kelgusi taktni boşlaş mumkinligi haqida boşqaruv qurilmasiga signal ham yuboradi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    АСИНХРОН РАҚАМЛИ МАШИНА (юн. а — манфий зарра ва syncbunos — бир вақтда) — ҳар бир операциянинг бошланиши олдинги операциянинг тугалланиши ҳақидаги сигнал б-н аниқланадиган ҳисоблаш машинаси. Амалларни асинхрон тарзда, яъни қанча керак бўлса, шунча такт б-н бажаради. Тактда бажариладиган амалларнинг бажариб бўлинишига қараб тактнинг давомийлиги ҳам ҳар хил бўлиши мумкин. Бошқарув қурилмаси машина блоклари ва қурилмалари б-н буйруқ (команда) ва жавоб шиналари тизими орқали боғланган. Бошқариш қурилмаси томонидан бирор буйруқ шинаси орқали берилган импульс шу қурилма ёки блокка ўз вазифаларидан бирини бажариш учун буйруқ хизматини ўтайди. Мас, бирор буйруқ шинасидан келган импульс бир регистрдан иккинчисига кодни узатади, бошқа шинадан келган импульс эса регистрларни «0» (ноль) вазиятга келтириб қўяди. Машинада шундай аломатлар ҳосил бўладики, булар туфайли бошқарув қурилмаси ишлаш тартибини ўзгартириши мумкин. Машина қурилмалари ва блокларидан бирор белгининг ҳосил бўлгани ҳақидаги сигналларни жавоб шиналари узатади. Асинхрон машиналарда жавоб шиналари, шунингдек машинанинг бирор қурилмаси ўз вазифасини бажарганлиги ва келгуси тактни бошлаш мумкинлиги ҳақида бошқарув қурилмасига сигнал ҳам юборади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.