Asiruddin Axsikatiy
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 695-b. — ziyouz.com
Asiruddin Axsikatiy (töliq ismi Abulfazl Muhammad Tohir Asiruddin Axsikatiy) (1108Ğ1110, Axsikat ş. – 1196/1198, Jan. Ozarbayjon Xalxol ş.) — şoir. Boşlanğiç ma'lumotni Axsikatda olgaç, Balx, Hirot, Marvga borib, riyoziyot, tabobat, kimyo, nujum, falsafa va b. fanlarni örganadi. Köçmançi öğuz qabilalarining 1156 y.gi qözğolonidan keyin Sulton Sanjar saltanati inqirozga uçragaç, A. A. Xurosondan Ajam Iroqi (Ğarbiy Eron)ga keladi. U yerda Arslon ibn Tuğral (1160 — 79) va Qizil Arslon (1185 — 91) saroyida xizmat qildi. Qizil Arslon davrida malik uş-şuaro unvoniga muşarraf böldi. Lekin köp ötmay, tuhmatga uçrab saroydan haydaladi. A. A. ijodiy merosi 120 qasida, 220 ğazal, 80 qit'a, 80 ruboiy, 4 tarkibband va tarje'band, 24 qit'adan iborat. 1313 y.da xaggot Abdulmömin tarafidan köçirilgan devoni 13300 misradan taşkil topgan. Ğazallarida muhabbat, tabiat gözalliklari, Vatanni qömsaş, şohlarni insof-adolatga çaqiriş ğoyasi asosiy örinni egallaydi. Ba'zi asarlarida zamona nosozligi, ayrim amaldorlarning ta'magirligidan şikoyat qilgan. Devoni Tehronda naşr etilgan (1958), qölyozmasi hoz. Londondagi «India Offis» kutubxonasida saqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСИРУДДИН АХСИКАТИЙ (тўлиқ исми Абулфазл Муҳаммад Тоҳир Асируддин Ахсикатий) (1108Ғ1110, Ахсикат ш. – 1196/1198, Жан. Озарбайжон Халхол ш.) — шоир. Бошланғич маълумотни Ахсикатда олгач, Балх, Ҳирот, Марвга бориб, риёзиёт, табобат, кимё, нужум, фалсафа ва б. фанларни ўрганади. Кўчманчи ўғуз қабилаларининг 1156 й.ги қўзғолонидан кейин Султон Санжар салтанати инқирозга учрагач, А. А. Хуросондан Ажам Ироқи (Ғарбий Эрон)га келади. У ерда Арслон ибн Туғрал (1160 — 79) ва Қизил Арслон (1185 — 91) саройида хизмат қилди. Қизил Арслон даврида малик уш-шуаро унвонига мушарраф бўлди. Лекин кўп ўтмай, туҳматга учраб саройдан ҳайдалади. А. А. ижодий мероси 120 қасида, 220 ғазал, 80 қитъа, 80 рубоий, 4 таркиббанд ва таржеъбанд, 24 қитъадан иборат. 1313 й.да хаггот Абдулмўмин тарафидан кўчирилган девони 13300 мисрадан ташкил топган. Ғазалларида муҳаббат, табиат гўзалликлари, Ватанни қўмсаш, шоҳларни инсоф-адолатга чақириш ғояси асосий ўринни эгаллайди. Баъзи асарларида замона носозлиги, айрим амалдорларнинг таъмагирлигидан шикоят қилган. Девони Теҳронда нашр этилган (1958), қўлёзмаси ҳоз. Лондондаги «Индиа Оффис» кутубхонасида сақланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.