Askaridalar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 696–697-b. — ziyouz.com
Askaridalar (Ascarididae) - tögarak çuvalçanglar oilasi. Umurtqali hayvonlar va odam içagida parazitlik qiladi. 9 uruğni öz içiga oladi. Tipik uruği (Ascaris)ra 18 turi kiradi. Odatda odam askaridasi (A. Lumbricoides) va çöçqa askaridasi (A. suum) köp uçraydi. Odam askaridasi erkagining uz. 15 — 25 sm, urğoçisi 25 — 40 sm. Bir sutkada içakka 200 mingdan ortiq tuxum qöyadi. Tuxumlari axlat b-n taşqi muhit (tuproq yoki suv)ga tuşadi. U yerda yetilgan tuxum sabzavot va mevalar orqali yana içakka tuşadi. Tuxumdan çiqqan liçinkalar içak vorsinkalari orqali qonga, qon orqali öpkaga, yötal tutganda u yerdan xalqumga çiqadi va yana yutilib içakka tuşadi, 2 — 2,5 oyda voyaga yetadi. Urğoçi askarida har 2 — 2,5 oyda tuxum qöya boşlaydi. A. askaridoz deb ataladigan xavfli kasallikni pay-do qiladi. Içakdagi askaridani tuşiriş maqsadida surgi dorilar va antigelmintlar işlatiladi. Askarida tuxumini yuqtirmaslik uçun sanitariya va gigiyena qoidalariga qat'iy rioya qiliş lozim.
A parrandalar (tovuq, kurka, kaptar va b.)da ham uçraydi. Bunda kasallaygan tovuqlarning tuxum qilişi kamayadi, ösişi sekinlaşadi. Davosi: don b-n piperazin tuzi qöşib beriladi, nilverm, panakur va b. Preparatlar qöllaniladi. Oldini oliş: kasallik tarqalgan xöjaliklarda degelmintizatsiya ötkaziladi (oyda bir marta), göng biotermik zararsizlantiriladi va b. çora-tadbirlar qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСКАРИДАЛАР (Ascarididae) - тўгарак чувалчанглар оиласи. Умуртқали ҳайвонлар ва одам ичагида паразитлик қилади. 9 уруғни ўз ичига олади. Типик уруғи (Ascaris)ra 18 тури киради. Одатда одам аскаридаси (A. Lumbricoides) ва чўчқа аскаридаси (A. suum) кўп учрайди. Одам аскаридаси эркагининг уз. 15 — 25 см, урғочиси 25 — 40 см. Бир суткада ичакка 200 мингдан ортиқ тухум қўяди. Тухумлари ахлат б-н ташқи муҳит (тупроқ ёки сув)га тушади. У ерда етилган тухум сабзавот ва мевалар орқали яна ичакка тушади. Тухумдан чиққан личинкалар ичак ворсинкалари орқали қонга, қон орқали ўпкага, йўтал тутганда у ердан халқумга чиқади ва яна ютилиб ичакка тушади, 2 — 2,5 ойда вояга етади. Урғочи аскарида ҳар 2 — 2,5 ойда тухум қўя бошлайди. А. аскаридоз деб аталадиган хавфли касалликни пай-до қилади. Ичакдаги аскаридани тушириш мақсадида сурги дорилар ва антигельминтлар ишлатилади. Аскарида тухумини юқтирмаслик учун санитария ва гигиена қоидаларига қатъий риоя қилиш лозим.
А паррандалар (товуқ, курка, каптар ва б.)да ҳам учрайди. Бунда касаллайган товуқларнинг тухум қилиши камаяди, ўсиши секинлашади. Давоси: дон б-н пиперазин тузи қўшиб берилади, нилверм, панакур ва б. Препаратлар қўлланилади. Олдини олиш: касаллик тарқалган хўжаликларда дегельминтизация ўтказилади (ойда бир марта), гўнг биотермик зарарсизлантирилади ва б. чора-тадбирлар қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.