Aspirantura

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 705–706-b. — ziyouz.com

Aspirantura — uzluksiz ta'lim tizimining tarkibiy qismi, oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar (fan nomzodlari) tayyorlaş şakli. Özbekistonda A. 1930-y.larda taşkil etilgan. A. ÖzR Fan va texnika davlat komiteti hamda ÖzR Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK) b-n kelişilgan holda Özbekiston FA Hay'ati, vazirlik va idoralar hay'atining qarori b-n ilmiy tadqiqot in-tlari, oliy öquv yurtlari va b. ilmiy muassasa hamda taşkilotlarda tegişli mutaxassisliklar böyiça oçiladi. A. işlab çiqarişdan ajralgan va ajralmagan holda taşkil qilinadi. A.da i. t. işlari olib boriş muddati i. ç.dan ajralgan holda 3 y., i. ç.dan ajralmagan holda 4 y.dan oşmasligi kerak. I. ç.dan ajralgan holdagi A.ga 30 yoşgaça, i. ç.dan ajralmagan holdagi A.ga esa 40 yoşgaça bölgan ilmiy hamda ilmiy-pedagogik işga layoqatli mutaxassis va magistrlar qabul qilinadi. A.ga kiruvçilar urnatilgan tartibda kiriş imtihonlarini topşiradilar. I. ç.dan ajralgan holdagi A. ga qabul qilinganlarga stipendiya tölanadi. Aspirantlar öz ilmiy faoliyatlarini i. t. instituti yoki oliy öquv yurti ilmiy kengaşi tomonidan tasdiklangan ilmiy mavzu asosida tuzilgan şaxsiy iş rejasiga muvofiq taşkil etadilar. Aspirantlarga ularning ilmiy faoliyatlariga rahbarlik qiliş uçun fan d-ri va prof.lardan ilmiy rahbarlar tayinlanadi. Ba'zi hollarda, istisno tarzida, şu sohada ma'lum ilmiy muvaffaqiyatga erişgan hamda d-rlik dissertatsiyasi ustida i. t. olib borayotgan katta ilmiy xodim yoki dotsent ilmiy unvoniga ega fan nomzodlari ham ilmiy rahbarlikka tayinlanişlari mumkin. Aspirantlar dissertatsiya mavzulari böyiça ilmiy izlanişlarini i. t. institutlari va oliy öquv yurtlarining lab., kafedra va b. ilmiy bölimlarida olib boradilar. Zaruriyat tuğilgan hollarda ular şartnoma asosida rivojlangan mamlakatlar ilmiy markaz va oliy öquv yurtlariga yuborilişi mumkin. Aspirantlar nomzodlik dis-sertatsiyalarini ixtisoslaştirilgan ilmiy kengaşlarga himoya uçun taqdim etihdan odsin OAK tomonidan belgilangan nomzodlik imtihon (minimum)larini topşirişlari zarur. Ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlaş şakllaridan biri — idora içida va idoralararo maqsadli A. ham mavjud. Maqsadli A.ga tuzilgan şartnoma asosida muassasa va taşkilotlar tomonidan yuboriladigan oliy ma'lumotli mutaxassislar va magistrlar tanlov asosida qabul qilinadi.

A. asosan akademik va malakaviy imtihonlarni topşiriş hamda i. t. işlari natijalarini, ya'ni nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiliş b-n yakunlanadi. Dissertatsiyani muvaffaqiyatli himoya qilganlarga OAK qarori b-n tegişli fan sohasi böyiça «fan nomzodi» ilmiy darajasi berilib, davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi diplom topşiriladi.

M. Toşpölatov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

АСПИРАНТУРА — узлуксиз таълим тизимининг таркибий қисми, олий малакали илмий ва илмий-педагог кадрлар (фан номзодлари) тайёрлаш шакли. Ўзбекистонда А. 1930-й.ларда ташкил этилган. А. ЎзР Фан ва техника давлат комитети ҳамда ЎзР Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Олий аттестация комиссияси (OAK) б-н келишилган ҳолда Ўзбекистон ФА Ҳайъати, вазирлик ва идоралар ҳайъатининг қарори б-н илмий тадқиқот ин-тлари, олий ўқув юртлари ва б. илмий муассаса ҳамда ташкилотларда тегишли мутахассисликлар бўйича очилади. А. ишлаб чиқаришдан ажралган ва ажралмаган ҳолда ташкил қилинади. А.да и. т. ишлари олиб бориш муддати и. ч.дан ажралган ҳолда 3 й., и. ч.дан ажралмаган ҳолда 4 й.дан ошмаслиги керак. И. ч.дан ажралган ҳолдаги А.га 30 ёшгача, и. ч.дан ажралмаган ҳолдаги А.га эса 40 ёшгача бўлган илмий ҳамда илмий-педагогик ишга лаёқатли мутахассис ва магистрлар қабул қилинади. А.га кирувчилар урнатилган тартибда кириш имтиҳонларини топширадилар. И. ч.дан ажралган ҳолдаги А. га қабул қилинганларга стипендия тўланади. Аспирантлар ўз илмий фаолиятларини и. т. институти ёки олий ўқув юрти илмий кенгаши томонидан тасдикланган илмий мавзу асосида тузилган шахсий иш режасига мувофиқ ташкил этадилар. Аспирантларга уларнинг илмий фаолиятларига раҳбарлик қилиш учун фан д-ри ва проф.лардан илмий раҳбарлар тайинланади. Баъзи ҳолларда, истисно тарзида, шу соҳада маълум илмий муваффақиятга эришган ҳамда д-рлик диссертацияси устида и. т. олиб бораётган катта илмий ходим ёки доцент илмий унвонига эга фан номзодлари ҳам илмий раҳбарликка тайинланишлари мумкин. Аспирантлар диссертация мавзулари бўйича илмий изланишларини и. т. институтлари ва олий ўқув юртларининг лаб., кафедра ва б. илмий бўлимларида олиб борадилар. Зарурият туғилган ҳолларда улар шартнома асосида ривожланган мамлакатлар илмий марказ ва олий ўқув юртларига юборилиши мумкин. Аспирантлар номзодлик дис-сертацияларини ихтисослаштирилган илмий кенгашларга ҳимоя учун тақдим этиҳдан одцин OAK томонидан белгиланган номзодлик имтиҳон (минимум)ларини топширишлари зарур. Илмий ва илмий-педагог кадрлар тайёрлаш шаклларидан бири — идора ичида ва идоралараро мақсадли А. ҳам мавжуд. Мақсадли А.га тузилган шартнома асосида муассаса ва ташкилотлар томонидан юбориладиган олий маълумотли мутахассислар ва магистрлар танлов асосида қабул қилинади.

А. асосан академик ва малакавий имтиҳонларни топшириш ҳамда и. т. ишлари натижаларини, яъни номзодлик диссертациясини ҳимоя қилиш б-н якунланади. Диссертацияни муваффақиятли ҳимоя қилганларга OAK қарори б-н тегишли фан соҳаси бўйича «фан номзоди» илмий даражаси берилиб, давлат томонидан тасдиқланган намунадаги диплом топширилади.

M. Тошпўлатов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.