Assotsiatsiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 710–711-b. — ziyouz.com
Assotsiatsiya (psixologiyada) — muayyan şaroitda psixologik hosilalar orasida paydo böladigan aloqa. A. inson ongidagi avvalgi turmuş tajribalari b-n belgilanadigan tasavvurlar boğlanişi, şu boğlanişlar tufayli ongda paydo bölgan muayyan tasavvurlar öxşaşlik, yondoşlik va qarama-qarşilik belgilariga köra, şunga boğliq bölgan boşqa tasavvurlarni hosil qiladi. A. ötmiş tajri-basi asosida paydo bölib, narsa va voqealarning obyektiv aloqalarini aks ettiradi. Bir ruhiy jarayonning namoyon bölişi A. tufayli ikkinçi (avvalgisi b-n boğliq bölgan) ruhiy jarayonni vujudga keltiradi. Asosan uç xil A. mavjud: qarama-qarşilik A.si — avval idrok qilingan qarama-qarşi sifatlarga ega bölgan narsa va hodisalarning birortasini takror idrok qiliş yoki tasavvur qiliş munosabati b-n boşqalari obrazlarining ixtiyorsiz ravişda ongda gavdalanişidan iborat qonuniyat. Mac, «uruş» sözi idrok qilinsa, beixtiyor «tinçlik» eslanadi. Yondoşlik A.si — avval bir vaqtda yoki ketma-ket idrok qilingan narsa va hodisalarning birontasini qayta idrok qiliş yoki tasavvur munosabati b-n ixtiyorsiz ravişda ongda boşqalarining ham obrazlari gavdalanişidan iborat qonuniyat. Mac, «vokzal» sözi idrok yoki tasavvur qilinsa, t.y., vagon, yölovçilar ham esga tuşadi. Öxşaşlik A.si — bir-biriga öxşaş belgilarga ega bölgan narsa va hodisalarning birortasini idrok yoki tasavvur qiliş munosabati b-n ongda boşqalarining ham obrazlari ixtiyorsiz ravişda tiklanişidan iborat qonuniyat. Mac, Hasan va Husanning biri idrok qilinsa, ixtiyorsiz ravişda ikkinçisi eslanadi.
Inson psixik hayotida A.larning ahamiyati katta: bilim, könikma va malakalarni özlaştiriş, xotirani rivojlantiriş A.larga asoslanadi. A.larning fiziologik asoslari boş miya yarim şarlari qobiğida hosil böladigan muvaqqat nerv boğlanişlaridir.
Ğayrat Şoumarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АССОЦИАЦИЯ (психологияда) — муайян шароитда психологик ҳосилалар орасида пайдо бўладиган алоқа. А. инсон онгидаги аввалги турмуш тажрибалари б-н белгиланадиган тасаввурлар боғланиши, шу боғланишлар туфайли онгда пайдо бўлган муайян тасаввурлар ўхшашлик, ёндошлик ва қарама-қаршилик белгиларига кўра, шунга боғлиқ бўлган бошқа тасаввурларни ҳосил қилади. А. ўтмиш тажри-баси асосида пайдо бўлиб, нарса ва воқеаларнинг объектив алоқаларини акс эттиради. Бир руҳий жараённинг намоён бўлиши А. туфайли иккинчи (аввалгиси б-н боғлиқ бўлган) руҳий жараённи вужудга келтиради. Асосан уч хил А. мавжуд: қарама-қаршилик А.си — аввал идрок қилинган қарама-қарши сифатларга эга бўлган нарса ва ҳодисаларнинг бирортасини такрор идрок қилиш ёки тасаввур қилиш муносабати б-н бошқалари образларининг ихтиёрсиз равишда онгда гавдаланишидан иборат қонуният. Mac, «уруш» сўзи идрок қилинса, беихтиёр «тинчлик» эсланади. Ёндошлик А.си — аввал бир вақтда ёки кетма-кет идрок қилинган нарса ва ҳодисаларнинг биронтасини қайта идрок қилиш ёки тасаввур муносабати б-н ихтиёрсиз равишда онгда бошқаларининг ҳам образлари гавдаланишидан иборат қонуният. Mac, «вокзал» сўзи идрок ёки тасаввур қилинса, т.й., вагон, йўловчилар ҳам эсга тушади. Ўхшашлик А.си — бир-бирига ўхшаш белгиларга эга бўлган нарса ва ҳодисаларнинг бирортасини идрок ёки тасаввур қилиш муносабати б-н онгда бошқаларининг ҳам образлари ихтиёрсиз равишда тикланишидан иборат қонуният. Mac, Ҳасан ва Ҳусаннинг бири идрок қилинса, ихтиёрсиз равишда иккинчиси эсланади.
Инсон психик ҳаётида А.ларнинг аҳамияти катта: билим, кўникма ва малакаларни ўзлаштириш, хотирани ривожлантириш А.ларга асосланади. А.ларнинг физиологик асослари бош мия ярим шарлари қобиғида ҳосил бўладиган муваққат нерв боғланишларидир.
Ғайрат Шоумаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.