Astrofotometr
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 731–732-b. — ziyouz.com
Astrofotometr (ostro... va foto, yun. metreo — ölçayman) — osmon jismlaridan kuzatuvçiga yetib kelgan yoruğlik miqdorini (yulduz kattaligini) ölçaydigan asbob. Vizual, fotografik, fotoelektrik xillari bor. Vizual A.da osmon yoritqiçining yoruğligi, töğriroği yulduz kattaligini avvaldan ma'lum bölgan yoruğlik manbai (elektr lampoçkasi yoki yulduz) b-n soliştiriladi. Bunda elektr lampoçkaga berilayotgan tok kuçlanişini özgartiriş yoki nurlar yöliga diafragma qöyiş usulidan foydalaniladi. Quyoş, Oy, kometa va h.k.ning ravşanligini ölçaşda soliştirma manba sifatida elektr lampoçka (ravşan obyektlar uçun) olinadi yoki radioaktiv elementlar yordamida ekranni yoritiş usuli (xira obyektlar uçun) qöllaniladi. Vizual A.da yuqori aniqlikka erişiş qiyin. Fotografik fotometriya ham tekşiriluvçi va soliştiriluvçi manbalarning intensivligini taqqoslaşga asoslangan. Hozir juda sezgir fotoköpaytirgiçlar va elektron optik özgartgiçlar asosida yulduz elektrfotometri, özgaruvçantok b-n işlaydigan miltillovçi fotometrlar va foton sanoqçilar qöllanilmoqda. Ular yordamida yulduz kattaligini ±0,001 aniqlikda ölçaş mumkin. Kosmik jism nurlanişini töla ölçaş uçun termoelement, bolometr va radiometrlar işlatiladi. Osmon yoritqiçi juda xira bölganda ma'lum vaqtda A.ning fotosezgir qatlamidan ajralib çiqayotgan fotoelektronlar sonini sanaşga asoslangan foton sanoqçi va energiyaning spektr böylab taqsimlanişini ölçovçi spektrobolometrlar qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСТРОФОТОМЕТР (остро... ва фото, юн. metreo — ўлчайман) — осмон жисмларидан кузатувчига етиб келган ёруғлик миқдорини (юлдуз катталигини) ўлчайдиган асбоб. Визуал, фотографик, фотоэлектрик хиллари бор. Визуал А.да осмон ёритқичининг ёруғлиги, тўғрироғи юлдуз катталигини аввалдан маълум бўлган ёруғлик манбаи (электр лампочкаси ёки юлдуз) б-н солиштирилади. Бунда электр лампочкага берилаётган ток кучланишини ўзгартириш ёки нурлар йўлига диафрагма қўйиш усулидан фойдаланилади. Қуёш, Ой, комета ва ҳ.к.нинг равшанлигини ўлчашда солиштирма манба сифатида электр лампочка (равшан объектлар учун) олинади ёки радиоактив элементлар ёрдамида экранни ёритиш усули (хира объектлар учун) қўлланилади. Визуал А.да юқори аниқликка эришиш қийин. Фотографик фотометрия ҳам текширилувчи ва солиштирилувчи манбаларнинг интенсивлигини таққослашга асосланган. Ҳозир жуда сезгир фотокўпайтиргичлар ва электрон оптик ўзгартгичлар асосида юлдуз электрфотометри, ўзгарувчанток б-н ишлайдиган милтилловчи фотометрлар ва фотон саноқчилар қўлланилмоқда. Улар ёрдамида юлдуз катталигини ±0,001 аниқликда ўлчаш мумкин. Космик жисм нурланишини тўла ўлчаш учун термоэлемент, болометр ва радиометрлар ишлатилади. Осмон ёритқичи жуда хира бўлганда маълум вақтда А.нинг фотосезгир қатламидан ажралиб чиқаётган фотоэлектронлар сонини санашга асосланган фотон саноқчи ва энергиянинг спектр бўйлаб тақсимланишини ўлчовчи спектроболометрлар қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.