Astronomik birlik
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 720-b. — ziyouz.com
Astronomik birlik - astronomiyada masofa birligi; Yerdan Quyoşgaça bölgan örtaça masofaga teng. A.6.ni aniqlaş uçun Quyoşning gorizontal parallaksi aniqlanişi lozim. A.b.ning aniq qiymati Yerga juda yaqin keladigan sayyoralarni kuzatiş usuli (yoki boşqa usul) b-n topiladi. 20-a. gaça bu maqsadda Marsning buyuk röpara turiş vaqtlarida kuzatilgan natijalardan foydalanilar edi. Quyoş parallaksini Yerga juda yaqin ötadigan ayrim kiçik sayyoralarni kuzatiş yöli b-n aniqlaşga uriniş Eros kaşf qilinganidan keyin boşlandi. 1930— 31 y.larda Eros Yerdan 22 mln. km uzoqliqdan ötdi. Oddindan tuzilgan dasturga köra jahonning 24 rasadxonasida, şu jumladan, Toşkent rasadxonasida ham kuzatuvlar olib borilib, R»ye=8.790»ga tengligi aniqlandi.
1961—63 y.larda sobiq Ittifoq va AQŞda Merkuriy, Venera va Mars radiolokatsiya qilinişi natijasida A.b. hisoblandi. A.b.ni butun olam tortişiş qonunita asoslangan dinamik va yoruğlik tezligiga asoslangan fizik usullar b-n ham topiş mumkin. A.b.ning eng aniq qiymati (1 a.b.=149597870±2 km) avtomatik kosmik kemalar harakatini kuzatib topildi. Deyarli barça astronomik hisoblaşlarda 1 a.b.=149,6 mln. km deb olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСТРОНОМИК БИРЛИК - астрономияда масофа бирлиги; Ердан Қуёшгача бўлган ўртача масофага тенг. А.6.ни аниқлаш учун Қуёшнинг горизонтал параллакси аниқланиши лозим. А.б.нинг аниқ қиймати Ерга жуда яқин келадиган сайёраларни кузатиш усули (ёки бошқа усул) б-н топилади. 20-а. гача бу мақсадда Марснинг буюк рўпара туриш вақтларида кузатилган натижалардан фойдаланилар эди. Қуёш параллаксини Ерга жуда яқин ўтадиган айрим кичик сайёраларни кузатиш йўли б-н аниқлашга уриниш Эрос кашф қилинганидан кейин бошланди. 1930— 31 й.ларда Эрос Ердан 22 млн. км узоқлиқдан ўтди. Оддиндан тузилган дастурга кўра жаҳоннинг 24 расадхонасида, шу жумладан, Тошкент расадхонасида ҳам кузатувлар олиб борилиб, Р»е=8.790»га тенглиги аниқланди.
1961—63 й.ларда собиқ Иттифоқ ва АҚШда Меркурий, Венера ва Марс радиолокация қилиниши натижасида А.б. ҳисобланди. А.б.ни бутун олам тортишиш қонунита асосланган динамик ва ёруғлик тезлигига асосланган физик усуллар б-н ҳам топиш мумкин. А.б.нинг энг аниқ қиймати (1 а.б.=149597870±2 км) автоматик космик кемалар ҳаракатини кузатиб топилди. Деярли барча астрономик ҳисоблашларда 1 а.б.=149,6 млн. км деб олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.