Astronomik koordinatalar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 720-b. — ziyouz.com
Astronomik koordinatalar — ixtiyoriy yoritkiçning osmon sferasidagi vaziyatini aniqlaş uçun qöllaniladigan sistemalar. Sfera sirtidagi har qanday nuqtaning vaziyati asosiy deb qabul qilingan biror katta aylanada (markazdan ötuvçi) yotuvçi yoy va unga nisbatan olingan perpendikulyar yoy b-n töla aniqlanadi. Asosiy aylana tekisligiga markazdan ötuvçi perpendikulyar çizilsa, u b-n osmon sferasining Şim. yarim şari kesişgan nuqtani maxsus nuqta sifatida qabul qilib, bu nuqtadan va yoritqiçdan yordamçi katta aylana ötkaziş ekvotori mumkin (sfera sirtida har qanday 2 ta nuqtadan faqat bitta katta aylana ötadi). Yordamçi va asosiy aylanalar kesişgan nuqta b-n yoritqiç orasidagi yey aynan perpendikulyar hisoblanadi. Osmon sferasining kaysi aylanasi asosiy deb olinişiga qarab A.k. sistemalari 4 turga bölinadi: gorizontal, ekliptik, ekvatorial koordinatalarning 1-va 2-sistemalari.
Karomat Mirtojiyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСТРОНОМИК КООРДИНАТАЛАР — ихтиёрий ёриткичнинг осмон сферасидаги вазиятини аниқлаш учун қўлланиладиган системалар. Сфера сиртидаги ҳар қандай нуқтанинг вазияти асосий деб қабул қилинган бирор катта айланада (марказдан ўтувчи) ётувчи ёй ва унга нисбатан олинган перпендикуляр ёй б-н тўла аниқланади. Асосий айлана текислигига марказдан ўтувчи перпендикуляр чизилса, у б-н осмон сферасининг Шим. ярим шари кесишган нуқтани махсус нуқта сифатида қабул қилиб, бу нуқтадан ва ёритқичдан ёрдамчи катта айлана ўтказиш эквотори мумкин (сфера сиртида ҳар қандай 2 та нуқтадан фақат битта катта айлана ўтади). Ёрдамчи ва асосий айланалар кесишган нуқта б-н ёритқич орасидаги ей айнан перпендикуляр ҳисобланади. Осмон сферасининг кайси айланаси асосий деб олинишига қараб А.к. системалари 4 турга бўлинади: горизонтал, эклиптик, экваториал координаталарнинг 1-ва 2-системалари.
Каромат Миртожиева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.