Atir
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 744–745-b. — ziyouz.com
Atir (arab.— xuşböy) — xuşböy ösimliklarning guli, bargi, iddizidan yoki ba'zi hayvonlar bezlaridan olinadigan moddalarning spirtdagi eritmasi. A. dastlab Şarq mamlakatlarida tarqalgan. U zamonlarda A. turli gul moylaridan olinib, muşk va anbarlar aralaştirib tayyorlangan. Qadim zamonlarda (mil. av. 5000 — 2000 y.) ham A. işlatilganligi ma'lum. Hozir A. sun'iy usudda sintez qilingan har xil xuşböy moddalardan ham işlab çiqarilmoqda. Gultojbarg yoki ösimlik ildizidan efir moyi oliş uçun u maxsus germetik qozonda ekstraksiya qilinadi va A. kompozitsiyasi (efir moyi b-n xuşböy modda aralaşmasi) tayyorlanadi. Har bir A. uçun öziga xos «hid» (böy) tanlanadi. Tuzilgan kompozitsiya yuqori darajada tozalangan etil spirtda eritilib, emallangan berk idişlarda 12 kungaça saqlanadi. Söngra filtrdan ötkazilib, flakon şişaçalarga quyiladi. A'lo sifatli A.da 10—12%, örtaçasida 5% xuşböy modda böladi. Toşkent atir-upa f-kasida boşqa davlatlardan tayyor kompozitsiyalar olib işlatiladi yoki efir moylari keltirilib, kompozitsiya şu yerda tayyorlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АТИР (араб.— хушбўй) — хушбўй ўсимликларнинг гули, барги, иддизидан ёки баъзи ҳайвонлар безларидан олинадиган моддаларнинг спиртдаги эритмаси. А. дастлаб Шарқ мамлакатларида тарқалган. У замонларда А. турли гул мойларидан олиниб, мушк ва анбарлар аралаштириб тайёрланган. Қадим замонларда (мил. ав. 5000 — 2000 й.) ҳам А. ишлатилганлиги маълум. Ҳозир А. сунъий усудда синтез қилинган ҳар хил хушбўй моддалардан ҳам ишлаб чиқарилмоқда. Гултожбарг ёки ўсимлик илдизидан эфир мойи олиш учун у махсус герметик қозонда экстракция қилинади ва А. композицияси (эфир мойи б-н хушбўй модда аралашмаси) тайёрланади. Ҳар бир А. учун ўзига хос «ҳид» (бўй) танланади. Тузилган композиция юқори даражада тозаланган этил спиртда эритилиб, эмалланган берк идишларда 12 кунгача сақланади. Сўнгра фильтрдан ўтказилиб, флакон шишачаларга қуйилади. Аъло сифатли А.да 10—12%, ўртачасида 5% хушбўй модда бўлади. Тошкент атир-упа ф-касида бошқа давлатлардан тайёр композициялар олиб ишлатилади ёки эфир мойлари келтирилиб, композиция шу ерда тайёрланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.