Atlantika okeani
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 747–749-b. — ziyouz.com
Atlantika okeani - Yer şarida kattaligi jihatidan Tinç okeandan keyin 2- örinda turadigan okean.
Tabiiy geografik oçerk. A.o. şimolda Grenlandiya va Islandiya o.lari, şarqda Yevropa hamda Afrika, ğarbda Şim. va Jan. Amerika, jan.da Antarktida orasida joylaşgan. Uzunligi şim.dan jan.ga 15 ming km, enining eng kambar joyi 2830 km (ekvator yaqinida). Mayd. dengazlari b-n birgalikda 91140,8 ming km2, örtaça çuq. 3332 m, suvining örtaça hajmi 337541 ming km3 (dengizlarsiz mayd. 82441,5 ming km2, örtaça çuq. 3926 m va suv hajmi 323613 ming km3).
A. o.orollarining köpçiligimateriqdan ajralib çiqqan bölib, qirğoqlar yaqinidadir (Buyuk Britaniya, Irlandiya, Nyufaundlend, Katta Antil va qisman Kiçik Antil o.lari, Kanar, Yaşil Burun, Folklend o.lari va b.). Okeanning içki qismida orol kam. Borlari ham vulkan orollaridir (Azor, San-Yelena, Tristanda-Kunya va b.).
Relyefi va geologik tuzilişi — A. o. tubidagi ulkan Örta Atlantika tizmasi okeanni ğarbiy va şarqiy qismlarga bölib turadi. Bu tiz-madan ğarb va şarq tomonlarda suv osti platolari, tizmalar va balandliklar bor. Balandliklar ğarbda Labrador, Şim. Amerika, Gviana, Braziliya, Argentina va b. soyliklarni; şarqda Ğarbiy Yevropa, Şim. Afrika, Gvineya, Angola, Kap, Agulyas soyliklarini; jan.da Afrika-Antarktida soyliklarini ajratib turadi. Bu soyliklarning çuq. 3000 m dan 7200 — 7300 m gaça. Eng çuqur joylari 8385 m, 8428 m. Suv osti toğlarining tepalari ayrim joylarda suv yuzasidan kötarilib turadi (Bermuda, Azor, Kanar, Yaşil Burun, Fernandu-di-Noronya, San-Yelena, Tristanda-Kunya o.lari va b.). Okean tubidagi çökindilarning qalinligi ba'zi joylarda 800 — 1000 m ga yetadi. Tub jinslar materik yon bağirlarida çiqib qolgan. Çunonçi Örta Atlantika tizmasi qirrasida bazalt va gabbro kabi jinslar uçraydi.
A. o. meridian böylab katta masofada çözilganligidan okean yuzasida iqlim şaroiti juda xilma-xil. A. o. şimolda ekvatorial iqlim mintaqasidan subar-ktika iqlim mintaqasigaça va jan. da Antarktika iqlim mintaqasigaça bölgan iqlim mintaqalarini öz içiga olgan. A. o.ning katta qismi, ya'ni 40° ş. k. b-n 40° j. k. orasi ekvatorial, tropik va subtropik iqlim mintaqalaridadir. A. o. ustida Islandiya va Antarktida atmosfera minimumlari, Şim. Atlantika va Jan. Atlantika atmosfera maksimumlari vujudga keladi. Ana şu atmosfera markazlari ta'sirida örtaça kengliklarda kuçli ğarbiy şamollar, Şim. va Jan. yarim şardagi subtropik va tropik kengliklarda esa şim.-şarqiy va jan.- şarqiy (passat) şamollar hosil böladi. Eng kuçli şa-mollar A.o.ning Jan. yarim şardagi örtaça kengliklarida esadi. Şim. tropik kengliklarda iyundan okt.gaça davom etadigan kuçli böronlar bölib turadi. Havo t-rasi qişda, fev. da (A. o.ning jan. qismida esa avg.da) ekvatorda 25° bölsa, 60° ş. k.da 0°, 60° j. k.da — 8 dan —10° gaça böladi. A. o.ning çekka şim. ğarbi va jan.da t-ra — 25° va undan pastga tuşadi. Yezda, ya'ni avg. oyida esa (A. o.ning jan. qismida fev. oyida) t-ra ekvatorda 26 — 28° bölsa, 60° ş. k.da 8 — 12° va 60° j. k.da 0 — 2° böladi.
A. o.ning gidrologi k rejimi iqlim şaroitlari ta'sirida, qöşni okeanlar hamda Örta dengiz suvlari b-n almaşinib turişi, şuningdek tevarak-atrofdagi qurukliklar ta'sirida vujudga keladi. Atmosfera sirkulyatsiyasi ta'sirida okean yuzasidagi oqimlar subtropik va tropik kengliklarda antitsiklonal aylanma, şim. örtaça va jan. yuqori kengliklarda esa siklonal aylanma harakat kiladi. A. o.ning xarakterli xususiyati şundaki, bu yerda Golfstrim va uning davomi bölgan Şim. Atlantika oqimi ğarbiy va şim. tarmoqlarga bölinib ketadi. Oqimlar okean yuzasi yutadigan quyoş issiqligini taqsimlab turadigan asosiy vositalardir. A. o.ning 30° ş. k. b-n 30° j. k. orasidagi yuzasi quyoş energiyasini kögtroq yutadi. Okeanning boşqa qismida esa issiklik atmosferaga ötib turadi. Iliq va sovuq oqimlar ta'sirida suvning t-rasi kenglik zonalarida katga farq qiladi. 30° ş. k.dan şim.da, ğarbda t-ra şarqdagiga nisbatan 10° past böladi. 30° ş. k. b-n 40° j. k. orasida esa aksinça: bu yerda ğarbda t-ra şarqdagiga nisbatan 5° yuqori.
Suvning şörligi suv balansiga boğliqdir: yiliga okean yuzasidan 1040 mm suv buğlanib ketadi, okean yuzasiga esa yiliga 780 mm yoğin yoğadi va quruqlikdan 200 mm yoğinga teng hajmda suv keladi. Tropik va subtropik kengliklarda yiliga 1640 — 1660 mm suv buğlanadi. Ekvatorda esa yiliga 1400 mm, 60° ş. k.da 780 mm, 60° j. k.da esa atigi 320 mm suv buğlanadi. Ekva-torga eng köp —yiliga 1770 mm yoğin yoğadi, 20° ş. k.da esa 640 mm, 20° j. k.da 270 mm yoğin yoğadi. Örtaça kengliklarda esa yoğin miqdori yiliga 1100 — 1200 mm ga yetadi. Şunga köra tropik va subtrogtik kengliklarda suv ayniqsa şör (37,25%o), ekvatorda 35%o, jan. örtaça kengliklarda 34%o va Antarktida yaqinida 33,6%o —33,8%o, şim. örtaça kengliklar ğarbida 32%o, şarqida 35,5%o. A. o.ning yuza qavatida kislorod miqdori ekvatorda 4 l/m3, yuqori kengliklarda 7,5 l/m3 gaça. Suv kötarilişi asosan har yarim sutkada takrorlanadi. Fandi qöltiğida suv kötarilişi 18 m ga yetadi. Dunyo okeanida suv bundan baland kötariladigan joy yöq. A. o.ning örta qismida suv kötarilişi 1 m ga yaqin, qolgan joylarida 0,5 dan 2,2 m gaça. Köplab muz va aysberglar okeanning örta qismiga Şim. Muz okeanidan oqib keladi. Muz hamda aysberglarning yetib boradigan örtaça çegarasi taxm. 40° ş. k.dan ötadi. Ayrim hollarda A. o.ning jan. qismida dengiz muzlari va aysberglar Antarktida materigi yaqinida va Ueddell dengizida hosil böladi. Noyab.-dek. oylarida aysberglar ayniqsa köpayadi va okeanning örta qismida 40° j. k.da, ğarbiy va şarqiy qismlarida esa 35° j. k.da köplab aysberglar uçraydi.
A. o.ösimlik dunyosi juda xilma-xil. 100 m gaça çuqur bölgan qismi (okean tubining 2%) suv tubi ösimliklari (fitobentos) qönğir, yaşil va qizil suvötlardan, şuningdek şör suvda ösa oladigan gulli ösimliklar (filospadiks, zootera, poseydoniya)dan iborat. A. o.ning 20° ş. k. b-n 40° ş. k. orasida va 30° ğ. u. orasida Sargasso dengizi joylaşgan. Bu dengizda sargass deb ataladigan qönğir suvötlar nihoyatda köp. Fitoplankton fitobentosdan farq qilib, okeanning 100 m li ustki qismida hamma joyda uçraydi, 40 — 50 m li ustki qismida esa ayniqsa köp. Fitoplankton bir hujayrali mayda suvö-tlardan iborat. 1 m3 suvda 1 mg dan 100 mg gaça fitoplankton bor.
A. o.ning hamma qismida hayvonlar bor. Tropiklarga tomon hayvon turlari xilma-xil böla boradi. Sovuq va mö'tadil mintaqalarda bir neça ming hayvon turi bölsa, tropik kengliklarda önlarça ming hayvon turlari bor. Sovuq va mö'tadil mintaqalarda sut emizuvçilardan kit va kurak oyoqlilar, baliqlardan seld, treskasimonlar, olabuğasimonlar va kambalasimonlar xosdir, zooplankton orasida kurak oyokdi qisqiçbakasimonlar va ba'zan qanot oyoqli mollyuskalar köpçilikni taşkil qiladi. 100 dan ortiq hayvon turi bipolyar, ya'ni sovuq va mö'tadil mintaqalar uçun, tropiklarda esa uçramaydigan hayvonlar (tyulenlar, dengiz muşuklari, kitlar, kilka, sardina va b.) xos. A. o.ning tropik qismida kaşalot, dengiz toşbaqalari, qisqiçbaqasimonlar, akulalar, uçar baliklar, krablar, marjon poliplari, ssifoid meduzalar, sifonoforalar, radiolariyalar yaşaydi. A. o.ning çuqur suv faunasi bulutlar, marjonlar, ninatanlilar, qisqiçbaqasimonlar va b. dengiz hayvonlaridan iborat.
Tadqiq qiliniş tarixi. A.o. insoniyatga qadim zamondan ma'lum bölgan: miloddan 1200 y.oldin finikiyaliklar, 300 — 100 y.oldin rimliklar A. o.ning Yevropa va Şim. Afrika qirğoqlariga yaqin qismlarida, 9 — 10- a.larda slavyan qabilalari Boltiq dengizida suzganlar. 15- a.da ispan va portugal dengizçilari Hindiston va Xitoyga boradigan dengiz yöllarini qidirib, A. o.ning uzoq-uzoq joylariga borganlar. Ana şulardan portugal B. Diaş (1487), X. Kolumb (1492 -1503), ingliz J. Kabot (1497) va portugal Vasko da Gama (1498) sayohatlari alohida örin tutadi. 1520 y. F. Magellan dunyo böylab sayohat qilganda A. o.dan ötgan. F. F. Bellinsgauzen, M. P. Lazarev (1819-21), J. Kuk (1772), I. F. Kruzenştern (1803) va b.ning sayohatlari ham A. o. haqida ma'lumot berdi. A. o.ni örganişda Xalqaro geofizika yili davrida ötkazilgan okeanografik tadqiqotlar katta ahamiyatga ega böldi. Şundan söng A. o.ni bir qança mamlakatlarning olimlari hamkorliqda örgana boşladilar. A. o. Hukumatlararo okeanografik komissiya dasturlari asosida işlaydigan xalqaro ek-speditsiyalar, şuningdek Rossiya, Angliya, Fransiya, Niderlandiya, Braziliya, Argentina va b. mamlakatlar ekspeditsiyalari tomonidan örganilmoqda.
Iqtisodiy geografik oçerk. A. o. muhim iqgisodiy va strategik ahamiyatga ega. A. o.ga dunyo kemalarida taşiladigan yuklarning 60%, baliqovlaşning 40% töğri keladi. Suyuq yoqilği va metallurgiya xom aşyolari ayniqsa köp taşiladi. A. o. orqali ötgan dengiz va havo yöllari bir qitani ikkinçisi b-n boğlaydi. Trans-Atlantika havo yöllarining köp qismi Şim. Atlantika orqali ötadi va Yevropadagi London, Parij, Amsterdam va b. poytaxt şaharlarni AQŞ va Kanada şaharlari b-n boğlaydi. Yevropa b-n Jan. Amerika orasida ham aviatrassa bor. Dunyodagi eng katta portlarning köpçiligi A. o. havzasida joylaşgan.
Mineral va energetika resurslari.A. o. mineral xom aşyo zaxiralariga boy. Meksika va Biskay qöltiği, Şim., Karib va Örta dengizlari materik sayozligidan neft qazib olinadi. Meksika qöltiğidan — oltingugurt, Nyufaunlend qöltiğidan temir rudasi, Jan. Afrika qirğoqlari yaqinidan olmos va b. foydali qazilmalar olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АТЛАНТИКА ОКЕАНИ - Ер шарида катталиги жиҳатидан Тинч океандан кейин 2- ўринда турадиган океан.
Табиий географик очерк. А.о. шимолда Гренландия ва Исландия о.лари, шарқда Европа ҳамда Африка, ғарбда Шим. ва Жан. Америка, жан.да Антарктида орасида жойлашган. Узунлиги шим.дан жан.га 15 минг км, энининг энг камбар жойи 2830 км (экватор яқинида). Майд. денгазлари б-н биргаликда 91140,8 минг км2, ўртача чуқ. 3332 м, сувининг ўртача ҳажми 337541 минг км3 (денгизларсиз майд. 82441,5 минг км2, ўртача чуқ. 3926 м ва сув ҳажми 323613 минг км3).
А. о.оролларининг кўпчилигиматериқдан ажралиб чиққан бўлиб, қирғоқлар яқинидадир (Буюк Британия, Ирландия, Ньюфаундленд, Катта Антил ва қисман Кичик Антил о.лари, Канар, Яшил Бурун, Фолкленд о.лари ва б.). Океаннинг ички қисмида орол кам. Борлари ҳам вулкан оролларидир (Азор, Сан-Елена, Тристанда-Кунья ва б.).
Рельефи ва геологик тузилиши — А. о. тубидаги улкан Ўрта Атлантика тизмаси океанни ғарбий ва шарқий қисмларга бўлиб туради. Бу тиз-мадан ғарб ва шарқ томонларда сув ости платолари, тизмалар ва баландликлар бор. Баландликлар ғарбда Лабрадор, Шим. Америка, Гвиана, Бразилия, Аргентина ва б. сойликларни; шарқда Ғарбий Европа, Шим. Африка, Гвинея, Ангола, Кап, Агульяс сойликларини; жан.да Африка-Антарктида сойликларини ажратиб туради. Бу сойликларнинг чуқ. 3000 м дан 7200 — 7300 м гача. Энг чуқур жойлари 8385 м, 8428 м. Сув ости тоғларининг тепалари айрим жойларда сув юзасидан кўтарилиб туради (Бермуда, Азор, Канар, Яшил Бурун, Фернанду-ди-Норонья, Сан-Елена, Тристанда-Кунья о.лари ва б.). Океан тубидаги чўкиндиларнинг қалинлиги баъзи жойларда 800 — 1000 м га етади. Туб жинслар материк ён бағирларида чиқиб қолган. Чунончи Ўрта Атлантика тизмаси қиррасида базальт ва габбро каби жинслар учрайди.
А. о. меридиан бўйлаб катта масофада чўзилганлигидан океан юзасида иқлим шароити жуда хилма-хил. А. о. шимолда экваториал иқлим минтақасидан субар-ктика иқлим минтақасигача ва жан. да Антарктика иқлим минтақасигача бўлган иқлим минтақаларини ўз ичига олган. А. о.нинг катта қисми, яъни 40° ш. к. б-н 40° ж. к. ораси экваториал, тропик ва субтропик иқлим минтақаларидадир. А. о. устида Исландия ва Антарктида атмосфера минимумлари, Шим. Атлантика ва Жан. Атлантика атмосфера максимумлари вужудга келади. Ана шу атмосфера марказлари таъсирида ўртача кенгликларда кучли ғарбий шамоллар, Шим. ва Жан. ярим шардаги субтропик ва тропик кенгликларда эса шим.-шарқий ва жан.- шарқий (пассат) шамоллар ҳосил бўлади. Энг кучли ша-моллар А.о.нинг Жан. ярим шардаги ўртача кенгликларида эсади. Шим. тропик кенгликларда июндан окт.гача давом этадиган кучли бўронлар бўлиб туради. Ҳаво т-раси қишда, фев. да (А. о.нинг жан. қисмида эса авг.да) экваторда 25° бўлса, 60° ш. к.да 0°, 60° ж. к.да — 8 дан —10° гача бўлади. А. о.нинг чекка шим. ғарби ва жан.да т-ра — 25° ва ундан пастга тушади. Езда, яъни авг. ойида эса (А. о.нинг жан. қисмида фев. ойида) т-ра экваторда 26 — 28° бўлса, 60° ш. к.да 8 — 12° ва 60° ж. к.да 0 — 2° бўлади.
А. о.нинг гидрологи к режими иқлим шароитлари таъсирида, қўшни океанлар ҳамда Ўрта денгиз сувлари б-н алмашиниб туриши, шунингдек теварак-атрофдаги қурукликлар таъсирида вужудга келади. Атмосфера циркуляцияси таъсирида океан юзасидаги оқимлар субтропик ва тропик кенгликларда антициклонал айланма, шим. ўртача ва жан. юқори кенгликларда эса циклонал айланма ҳаракат килади. А. о.нинг характерли хусусияти шундаки, бу ерда Гольфстрим ва унинг давоми бўлган Шим. Атлантика оқими ғарбий ва шим. тармоқларга бўлиниб кетади. Оқимлар океан юзаси ютадиган қуёш иссиқлигини тақсимлаб турадиган асосий воситалардир. А. о.нинг 30° ш. к. б-н 30° ж. к. орасидаги юзаси қуёш энергиясини кўгтроқ ютади. Океаннинг бошқа қисмида эса иссиклик атмосферага ўтиб туради. Илиқ ва совуқ оқимлар таъсирида сувнинг т-раси кенглик зоналарида катга фарқ қилади. 30° ш. к.дан шим.да, ғарбда т-ра шарқдагига нисбатан 10° паст бўлади. 30° ш. к. б-н 40° ж. к. орасида эса аксинча: бу ерда ғарбда т-ра шарқдагига нисбатан 5° юқори.
Сувнинг шўрлиги сув балансига боғлиқдир: йилига океан юзасидан 1040 мм сув буғланиб кетади, океан юзасига эса йилига 780 мм ёғин ёғади ва қуруқликдан 200 мм ёғинга тенг ҳажмда сув келади. Тропик ва субтропик кенгликларда йилига 1640 — 1660 мм сув буғланади. Экваторда эса йилига 1400 мм, 60° ш. к.да 780 мм, 60° ж. к.да эса атиги 320 мм сув буғланади. Эква-торга энг кўп —йилига 1770 мм ёғин ёғади, 20° ш. к.да эса 640 мм, 20° ж. к.да 270 мм ёғин ёғади. Ўртача кенгликларда эса ёғин миқдори йилига 1100 — 1200 мм га етади. Шунга кўра тропик ва субтрогтик кенгликларда сув айниқса шўр (37,25%о), экваторда 35%о, жан. ўртача кенгликларда 34%о ва Антарктида яқинида 33,6%о —33,8%о, шим. ўртача кенгликлар ғарбида 32%о, шарқида 35,5%о. А. о.нинг юза қаватида кислород миқдори экваторда 4 л/м3, юқори кенгликларда 7,5 л/м3 гача. Сув кўтарилиши асосан ҳар ярим суткада такрорланади. Фанди қўлтиғида сув кўтарилиши 18 м га етади. Дунё океанида сув бундан баланд кўтариладиган жой йўқ. А. о.нинг ўрта қисмида сув кўтарилиши 1 м га яқин, қолган жойларида 0,5 дан 2,2 м гача. Кўплаб муз ва айсберглар океаннинг ўрта қисмига Шим. Муз океанидан оқиб келади. Муз ҳамда айсбергларнинг етиб борадиган ўртача чегараси тахм. 40° ш. к.дан ўтади. Айрим ҳолларда А. о.нинг жан. қисмида денгиз музлари ва айсберглар Антарктида материги яқинида ва Уэдделл денгизида ҳосил бўлади. Нояб.-дек. ойларида айсберглар айниқса кўпаяди ва океаннинг ўрта қисмида 40° ж. к.да, ғарбий ва шарқий қисмларида эса 35° ж. к.да кўплаб айсберглар учрайди.
А. о.ўсимлик дунёси жуда хилма-хил. 100 м гача чуқур бўлган қисми (океан тубининг 2%) сув туби ўсимликлари (фитобентос) қўнғир, яшил ва қизил сувўтлардан, шунингдек шўр сувда ўса оладиган гулли ўсимликлар (филоспадикс, зоотера, посейдония)дан иборат. А. о.нинг 20° ш. к. б-н 40° ш. к. орасида ва 30° ғ. у. орасида Саргассо денгизи жойлашган. Бу денгизда саргасс деб аталадиган қўнғир сувўтлар ниҳоятда кўп. Фитопланктон фитобентосдан фарқ қилиб, океаннинг 100 м ли устки қисмида ҳамма жойда учрайди, 40 — 50 м ли устки қисмида эса айниқса кўп. Фитопланктон бир ҳужайрали майда сувў-тлардан иборат. 1 м3 сувда 1 мг дан 100 мг гача фитопланктон бор.
А. о.нинг ҳамма қисмида ҳайвонлар бор. Тропикларга томон ҳайвон турлари хилма-хил бўла боради. Совуқ ва мўътадил минтақаларда бир неча минг ҳайвон тури бўлса, тропик кенгликларда ўнларча минг ҳайвон турлари бор. Совуқ ва мўътадил минтақаларда сут эмизувчилардан кит ва курак оёқлилар, балиқлардан сельдь, трескасимонлар, олабуғасимонлар ва камбаласимонлар хосдир, зоопланктон орасида курак оёкди қисқичбакасимонлар ва баъзан қанот оёқли моллюскалар кўпчиликни ташкил қилади. 100 дан ортиқ ҳайвон тури биполяр, яъни совуқ ва мўътадил минтақалар учун, тропикларда эса учрамайдиган ҳайвонлар (тюленлар, денгиз мушуклари, китлар, килька, сардина ва б.) хос. А. о.нинг тропик қисмида кашалот, денгиз тошбақалари, қисқичбақасимонлар, акулалар, учар баликлар, краблар, маржон полиплари, сцифоид медузалар, сифонофоралар, радиолариялар яшайди. А. о.нинг чуқур сув фаунаси булутлар, маржонлар, нинатанлилар, қисқичбақасимонлар ва б. денгиз ҳайвонларидан иборат.
Тадқиқ қилиниш тарихи. А.о. инсониятга қадим замондан маълум бўлган: милоддан 1200 й.олдин финикияликлар, 300 — 100 й.олдин римликлар А. о.нинг Европа ва Шим. Африка қирғоқларига яқин қисмларида, 9 — 10- а.ларда славян қабилалари Болтиқ денгизида сузганлар. 15- а.да испан ва португал денгизчилари Ҳиндистон ва Хитойга борадиган денгиз йўлларини қидириб, А. о.нинг узоқ-узоқ жойларига борганлар. Ана шулардан португал Б. Диаш (1487), X. Колумб (1492 -1503), инглиз Ж. Кабот (1497) ва португал Васко да Гама (1498) саёҳатлари алоҳида ўрин тутади. 1520 й. Ф. Магеллан дунё бўйлаб саёҳат қилганда А. о.дан ўтган. Ф. Ф. Беллинсгаузен, М. П. Лазарев (1819-21), Ж. Кук (1772), И. Ф. Крузенштерн (1803) ва б.нинг саёҳатлари ҳам А. о. ҳақида маълумот берди. А. о.ни ўрганишда Халқаро геофизика йили даврида ўтказилган океанографик тадқиқотлар катта аҳамиятга эга бўлди. Шундан сўнг А. о.ни бир қанча мамлакатларнинг олимлари ҳамкорлиқда ўргана бошладилар. А. о. Ҳукуматлараро океанографик комиссия дастурлари асосида ишлайдиган халқаро эк-спедициялар, шунингдек Россия, Англия, Франция, Нидерландия, Бразилия, Аргентина ва б. мамлакатлар экспедициялари томонидан ўрганилмоқда.
Иқтисодий географик очерк. А. о. муҳим иқгисодий ва стратегик аҳамиятга эга. А. о.га дунё кемаларида ташиладиган юкларнинг 60%, балиқовлашнинг 40% тўғри келади. Суюқ ёқилғи ва металлургия хом ашёлари айниқса кўп ташилади. А. о. орқали ўтган денгиз ва ҳаво йўллари бир қитьани иккинчиси б-н боғлайди. Транс-Атлантика ҳаво йўлларининг кўп қисми Шим. Атлантика орқали ўтади ва Европадаги Лондон, Париж, Амстердам ва б. пойтахт шаҳарларни АҚШ ва Канада шаҳарлари б-н боғлайди. Европа б-н Жан. Америка орасида ҳам авиатрасса бор. Дунёдаги энг катта портларнинг кўпчилиги А. о. ҳавзасида жойлашган.
Минерал ва энергетика ресурслари.А. о. минерал хом ашё захираларига бой. Мексика ва Бискай қўлтиғи, Шим., Кариб ва Ўрта денгизлари материк саёзлигидан нефть қазиб олинади. Мексика қўлтиғидан — олтингугурт, Ньюфаунленд қўлтиғидан темир рудаси, Жан. Африка қирғоқлари яқинидан олмос ва б. фойдали қазилмалар олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.