Atmosfera elektri

Atmosfera elektri - atmosferada sodir bölib turadigan hodisalar tufayli paydo böladigan elektr. Bunga har xil meteorologik elementlar, ayniqsa, bulut, yoğin, momaqaldiroq, çang böronlari katta ta'sir qiladi. Şuning uçun A. e. asosan «oçiq» yoki «risoladagi» ob-havoda örganilgan. A. e.ning paydo bölişiga ionizatorlar yordamida ionlaşgan molekula va atomlar şaklidagi elektr zaryadlari sabab böladi. Bunda hosil bölgan ionlar massalari b-n bir-biridan farqlanadi. Atmosfera gaz molekulalari töplamidan taşkil topgan va 15 — 30 molekula massasidan iborat bölgan ionlar yengil, bundan taxm. 2000 marta katta ionlar oğir ionlar deb yuritiladi. 1 sm3 havoda taxm. ikki xil işorali 500 — 600 yengil ion borligi aniqgsangan. Oğir ionlar soni juda ham özgaruvçan bölib, 1 sm3 da bir neça minggaça yetadi, köpinça, yer yuziga yaqin qatlamda uçraydi. Atmosferaning asosiy ionizatorlari: 1) atmosferaning hamma qatlamlariga ta'sir etuvçi kosmik nurlar; 2) atmosfera va Yerdagi radioaktiv moddalarning nurlanişi (ular 5 — 6 km balandlikkaça ta'sir qiladi); 3) Quyoşning ultra-binafşa va korpuskulyar nurlari (ular atm.ning 50 — 60 km dan yuqori qatlamlarida ta'sir qiladi). Atmosferaning ionlanişi tufayli elektr maydoni va elektr toklari paydo böladi, havo elektr ötkazuvçan bölib qoladi. Havoning elektr ötkazuvçanligi balandlik oşgan sari keskin oşadi va ionosfera qatlamlarida katta miqdorga yetadi. Elma çiroqlari 'ayaşin A.e.ning körinişlaridan biridir. A.e.ning elektr uzatiş va aloqa tarmoqlariga, aviatsiyaga, baland bino va qurilmalarga zararli, ba'zan xavfli ta'siri mavjud.