Atmosferadan taşqi astronomiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 759-b. — ziyouz.com
Atmosferadan taşqi astronomiya — amaliy astrofizikaning zamonaviy bölimi; asosan Yer atmosferasi ta'siri tufayli uning sirtidan kuzatiş qiyin bölgan tölqin uzunlik (X) diapazonlarida tadqiqot olib boriş maqsadida kosmosga çiqariladigan maxsus teleskop va ilmiy asboblarni yaratiş hamda kuzatuv natijalarini taxlil qiliş b-n şuğullanadi. Xususan, atmosferadagi kislorod va suv butlari X q 1 sm gaça bölgan radionurlarning yutilişi, optik nurlarning 20 — 30% susayişi, u<3000 X soha nurlari N, N2,O,, O2, O3 va b. atom, molekula hamda ionlarda yutilişi osmon jismlarida röy berayotgan fizik jarayonlarni töla örganişga halal beradi. A. t. a. usullari yordamida hozir radio, infraqizil, optik, ultrabinafşa, rentgen va gamma diapazonlarda kosmosdan kuzatiş işlari olib borilmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АТМОСФЕРАДАН ТАШҚИ АСТРОНОМИЯ — амалий астрофизиканинг замонавий бўлими; асосан Ер атмосфераси таъсири туфайли унинг сиртидан кузатиш қийин бўлган тўлқин узунлик (X) диапазонларида тадқиқот олиб бориш мақсадида космосга чиқариладиган махсус телескоп ва илмий асбобларни яратиш ҳамда кузатув натижаларини тахлил қилиш б-н шуғулланади. Хусусан, атмосферадаги кислород ва сув бутлари X қ 1 см гача бўлган радионурларнинг ютилиши, оптик нурларнинг 20 — 30% сусайиши, у<3000 X соҳа нурлари N, N2,O,, O2, O3 ва б. атом, молекула ҳамда ионларда ютилиши осмон жисмларида рўй бераётган физик жараёнларни тўла ўрганишга ҳалал беради. А. т. а. усуллари ёрдамида ҳозир радио, инфрақизил, оптик, ультрабинафша, рентген ва гамма диапазонларда космосдан кузатиш ишлари олиб борилмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.