Atmosferaning issiqlik balansi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 759-b. — ziyouz.com
Atmosferaning issiqlik balansi — atmosferaga kelgan va undan çiqqan issiqlik tengligi. Atmosferaning nurlaniş balansi R, atmosferada suv buğlari kondensatlanişi tufayli ajralib çiqqan issiqlik hr (h — kondensatsiya yaşirin issiqliği, g— yoğinlar yiğindisi), yer sirtidan turbulent almaşinuv natijasida atmosferaga berilgan issiqlik R, havoning gorizontal yönalişda köçişi (adveksiya) tufayli kelgan issiqlik oqimi (A) A. i. b.ni taşkil qiladi. Issiqlikning advektiv köçişi odatda ek-vatordan qutblarga qarab yönalgan böladi, şuning uçun bu jarayon tufayli yuqori kengliklardagi havo issiqlik oladi, quyi kengliklarda esa issiqlik yöqotadi. Atmosfera sirkulyatsiyasi va okean sirkulyatsiyasi tufayli havo t-rasi uzluksiz ravişda quyi kengliklarda pasaymaydi, yuqori kengliklarda kötarilmaydi, ya'ni issiqlikning advektiv köçişi natijasida muvozanatlaşib turadi. Şunga köra butun atmosferaning örtaça yillik t-rasi turğun böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АТМОСФЕРАНИНГ ИССИҚЛИК БАЛАНСИ — атмосферага келган ва ундан чиққан иссиқлик тенглиги. Атмосферанинг нурланиш баланси R, атмосферада сув буғлари конденсатланиши туфайли ажралиб чиққан иссиқлик hr (h — конденсация яширин иссиқлиғи, г— ёғинлар йиғиндиси), ер сиртидан турбулент алмашинув натижасида атмосферага берилган иссиқлик Р, ҳавонинг горизонтал йўналишда кўчиши (адвекция) туфайли келган иссиқлик оқими (А) А. и. б.ни ташкил қилади. Иссиқликнинг адвектив кўчиши одатда эк-ватордан қутбларга қараб йўналган бўлади, шунинг учун бу жараён туфайли юқори кенгликлардаги ҳаво иссиқлик олади, қуйи кенгликларда эса иссиқлик йўқотади. Атмосфера циркуляцияси ва океан циркуляцияси туфайли ҳаво т-раси узлуксиз равишда қуйи кенгликларда пасаймайди, юқори кенгликларда кўтарилмайди, яъни иссиқликнинг адвектив кўчиши натижасида мувозанатлашиб туради. Шунга кўра бутун атмосферанинг ўртача йиллик т-раси турғун бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.