Atom massasi

Atom massasi ATOM MASSASI, atom oğirligi — atom massalarining atom massasi birliklarida ifodalangan nisbiy qiymati. At.m. ifodasini ingliz ki-myogari J.Dalton 19-a. boşida fanga kiritgan. 1961 y.da qabul qilingan nisbiy atom massalari birliklari şkalasiga asosan atom massasi birligi (atm.m.b.) uglerod izotopi atomi 12S massasining 1/12 qismiga teng. Xalqaro belgisi — U. Elementar zarralar, atom yadrolari, atomlar, molekulalar massasi birligi sifatida qöllaniladi. At.m. kimyoviy elementlarning eng muhim körsatkiçidir. Kimyoviy elementlar atomlarining tuzilişi va xossalarining özgariş qonuniyatlari At.m. b-n özaro boğliq. Bir kimyoviy element izotoplarining At.m. qiymati turliça böladi. Izotoplar aralaşmasidan taşkil topgan elementlarning At.m. sifatida aralaşma tarkibidagi izotoplarning protsent miqdorlarini hisobga olgan holda şu izotoplar At.m. ning örtaça qiymati qabul qilinadi. Uşbu qiymatlar elementlar davriy sistemasida (massa soni keltirilgan transuran elementlar bundan mustasno) keltirilgan. At.m. turli fizik va kimyoviy usullar b-n aniqlanadi; ulardan eng aniqroği — mass-spektroskopiyadir. Bu usulda element ionlari nisbiy zaryadlarning qiymatlari, boşqaça aytganda, zaryad kattaligining ion massasiga nisbatan aniqlanadi. Buning uçun ionlarning elektr yoki magnit maydonida töğri çiziqli harakatdan çetga çiqişi tekşiriladi. Fizik usullardan yana biri yadro reaksiyasiga asoslangan. Bunda yadroda böladigan özgarişlar natijasida bir atom yadrosining ikkinçi atom yadrosiga aylanişi tufayli ajralib çiqadigan energiyadan foydalaniladi. Kimyoviy usullardan biri — elementning bir neça kimyoviy birikmalari molekulyar massasini va bu birikmalarning kimyoviy tarkibini aniqlaşga asoslangan. At.m.ni taqriban aniqlaş usullari ham bor. Mas, ulardan biri Dyulong va Pti qoidasiga asoslangan; bu qoidaga köra, element At. m.ning öşa elementning soliştirma issiqlik siğimi (S) ga köpaytmasi özgarmas miqdor bölib, u taxm. 6,3 ga teng: AS~6,3.