Atom töqnaşuvlari

Atom töqnaşuvlari - atom zarralarining yadro tuzilişi va holati özgarmagan holda özaro ta'sirlaşuv jarayoni. A. t. gazlardagi elektr razryadlarida, plazma fizikasi va b. jarayonlarda muhim örin tutadi. Zarralarning özaro ta'sir etiş vaqtida ularning umumiy kinetik energiyasi özgarmay saqlanişi yoki içki energiyasi özgarişi natijasida kinetik energiya muvozanati saqlanmasligiga qarab, A.t. elastik va elastikmas töqnaşuvlarga; elastikmas A. t. öz navbatida 1- va 2-tur töqnaşuvlarga bölinadi. 1-tur töqnaşuvlar natijasida zarralarning kinetik energiyasi kamayadi va aksinça, 2-tur töqnaşuvlarda ularning kinetik energiyasi öz içki energiyalari hisobiga ortadi. 1-tur elastikmas töqnaşuvlarga elektronlar, ionlar va atomlar urilişi yoki yoruğlik yutilişi natijasida gazning ionlaşiş va uyğoniş jarayonlari kiradi. 2- tur elastikmas töqnaşuvlarga rekombinatsiya (qarama-qarşi zaryadli zarralarning neytrallaşişi), uyğotilgan atom va elektron orasidagi urilişlar kiradi. Bunday urilişlar natijasida atom normal holatga qaytadi, elektron esa qöşimça kinetik energiyaga ega böladi. Elastik A. t.ga elektronlar va oğir zarralarning soçilişi xamda bir jinsli gaz atomi va ioni örtasidagi elektron almaşiş jarayoni kiradi. A. t. şu jarayonning effektiv köndalang kesimi o va uning töqnaşuvçi zarralar nisbiy tezligiga boğliqligi b-n ifodalanadi. Elastik A. t. qonuniyati bir oz murakkab. Kiçik tezlikdagi elektronlar va yengil atom zarralari (N, Ne atomlari va neytron) A. t. kvant mexanika qonunlariga, oğir zarralar va katta tezlikdagi elektronlar klassik mexanika qonunlariga böysunadi.