Atom yadrolari izomeriyasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 770-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 70%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Atom yadrolari izomeriyasi - ba'zi atom yadrolarining nisbatan uzoq yaşaş vaqtiga ega uyğongan (metastabil) holatlarda böliş hodisasi. Bu hodisani 1921 y.da nemis olimi O. Gann va PaB4(uz) izotoplarida kuzatgan. Bu ikki izotop özidan JS-zar-ra çiqarib, bir xil izotop U234ga aylangan, ammo ularning yarim r-yemiriliş davri har xil bölib, UZ uçun 6,66 soat, UX2 uçun 1,175 min. Xuddi şunday hodisani 1935 y. B. V. Kurçatov, I. V. Kurçatov, L. V. Misovskiy va L. I. Rusinovlar Vg80 izotopida kuzatganlar. A. ya. i. quyidagiça tuşuntiriladi: sun'iy element atom yadrolarining asosiy va uyğongan holatlarida hosil böladi. Köpçilik yadrolar juda qisqa vaqt (10~22 — 1O-1Os)da u-nurlaniş yoki içki konversiya natijasida uyğongan holatdan asosiy holatga ötadi. Ba'zi yadrolar (izomer yadrolar)da ma'lum uygongan holat nisbatan uzoq vaqt (10~c dan bir neça oygaça) saqlanib qoladi. Bunday holatlar metastabil holatlar deb ataladi. Veyszekker gipotezasiga asosan metastabil holatlar özining asosiy holatidan kiçik energetik oraliq (DE<0,1 MeV) va katta harakat mikdrri momenti b-n farq qiladi. Uyğongan holat özining asosiy holatidan katta spini b-n farq qilsa, radiatsion ötiş ehtimoli juda kiçik böladi. Mac, Br80 uçun metastabil holat spini asosiy holat spinidan 3 ga farq qiladi.
Sezilarli miqdorda neytron va proton sonlari toq bölgan yadrolarda ham A. ya. i. mavjud. Ammo köpgina neytron va proton sonlari juft bölgan yadrolarda A. ya. i. juda kiçik yaşaş vaqtiga ega; ajoyib istisnolardan biri gafniy-180 yadrosi (T- 5,5 soat).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АТОМ ЯДРОЛАРИ ИЗОМЕРИЯСИ - баъзи атом ядроларининг нисбатан узоқ яшаш вақтига эга уйғонган (метастабил) ҳолатларда бўлиш ҳодисаси. Бу ҳодисани 1921 й.да немис олими О. Ганн ва PaB4(uz) изотопларида кузатган. Бу икки изотоп ўзидан JS-зар-ра чиқариб, бир хил изотоп U234гa айланган, аммо уларнинг ярим р-емирилиш даври ҳар хил бўлиб, UZ учун 6,66 соат, UX2 учун 1,175 мин. Худди шундай ҳодисани 1935 й. Б. В. Курчатов, И. В. Курчатов, Л. В. Мисовский ва Л. И. Русиновлар Вг80 изотопида кузатганлар. А. я. и. қуйидагича тушунтирилади: сунъий элемент атом ядроларининг асосий ва уйғонган ҳолатларида ҳосил бўлади. Кўпчилик ядролар жуда қисқа вақт (10~22 — 1О-1Ос)да у-нурланиш ёки ички конверсия натижасида уйғонган ҳолатдан асосий ҳолатга ўтади. Баъзи ядролар (изомер ядролар)да маълум уйгонган ҳолат нисбатан узоқ вақт (10~c дан бир неча ойгача) сақланиб қолади. Бундай ҳолатлар метастабил ҳолатлар деб аталади. Вейцзеккер гипотезасига асосан метастабил ҳолатлар ўзининг асосий ҳолатидан кичик энергетик оралиқ (ДЕ<0,1 МэВ) ва катта ҳаракат микдрри моменти б-н фарқ қилади. Уйғонган ҳолат ўзининг асосий ҳолатидан катта спини б-н фарқ қилса, радиацион ўтиш эҳтимоли жуда кичик бўлади. Mac, Br80 учун метастабил ҳолат спини асосий ҳолат спинидан 3 га фарқ қилади.
Сезиларли миқдорда нейтрон ва протон сонлари тоқ бўлган ядроларда ҳам А. я. и. мавжуд. Аммо кўпгина нейтрон ва протон сонлари жуфт бўлган ядроларда А. я. и. жуда кичик яшаш вақтига эга; ажойиб истиснолардан бири гафний-180 ядроси (Т- 5,5 соат).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.