Atsetilsellyuloza
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 823-b. — ziyouz.com
Atsetilsellyuloza — sellyulozaning atsetat efiri. Oq amorf modda. A. olişda xom aşyo sifatida asosan paxta momiği, ayrim hollardagina sellyuloza işlatiladi. Sellyuloza katalizatorlar iştirokida sirka angidrid yoki atsetil xlorid b-n atsetillansa, tarkibida boğlangan 62,4% sirka kislota qoldiqlari bölgan triatsetilsellyuloza faqat ba'zi organik erituvçilar (sirka kislota, xloroform va metilen xlorid)da eriganligi uçun undan keng kölamda foydalanib bölmaydi. U deyarli nam tortmaydi. A. elektr izolyatsiya materiallari, sun'iy tola va yonmaydigan kinoplyonka olişda işlatiladi. Triatsetilsellyulozaning 92 — 96% li sirka kislotadagi eritmasi katalizator — sulfat kislota iştirokida qisman gidrolizlansa, ikkilamçi A. hosil böladi. Uning tarkibida boglangan 52 — 57% sirka kislota bölib, bir qança arzon erituvçilar (atseton, siklogeksan, atseton b-n spirt aralaşmasi, etilatsetat, butilatsetat va b.)da eriydi. A. işqorlar va mineral kislotalar ta'siriga beqarorroq, ammo nur ta'siriga çidamli, yonmaydi. Şuning uçun ham A. kinoplyonkalar, böyoq va plastmassalar i.ç.da yonuvçi nitrotsellyuloza örnini tobora köp egallamoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЦЕТИЛЦЕЛЛЮЛОЗА — целлюлозанинг ацетат эфири. Оқ аморф модда. А. олишда хом ашё сифатида асосан пахта момиғи, айрим ҳоллардагина целлюлоза ишлатилади. Целлюлоза катализаторлар иштирокида сирка ангидрид ёки ацетил хлорид б-н ацетилланса, таркибида боғланган 62,4% сирка кислота қолдиқлари бўлган триацетилцеллюлоза фақат баъзи органик эритувчилар (сирка кислота, хлороформ ва метилен хлорид)да эриганлиги учун ундан кенг кўламда фойдаланиб бўлмайди. У деярли нам тортмайди. А. электр изоляция материаллари, сунъий тола ва ёнмайдиган киноплёнка олишда ишлатилади. Триацетилцеллюлозанинг 92 — 96% ли сирка кислотадаги эритмаси катализатор — сульфат кислота иштирокида қисман гидролизланса, иккиламчи А. ҳосил бўлади. Унинг таркибида богланган 52 — 57% сирка кислота бўлиб, бир қанча арзон эритувчилар (ацетон, циклогексан, ацетон б-н спирт аралашмаси, этилацетат, бутилацетат ва б.)да эрийди. А. ишқорлар ва минерал кислоталар таъсирига беқарорроқ, аммо нур таъсирига чидамли, ёнмайди. Шунинг учун ҳам А. киноплёнкалар, бўёқ ва пластмассалар и.ч.да ёнувчи нитроцеллюлоза ўрнини тобора кўп эгалламоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.