Atsetilxolin
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 822–823-b. — ziyouz.com
Atsetilxolin (Acetylcholinum) -yuksak fiziologik ta'sirga ega biologik amin, xolinning atsetat efiri, rangsiz organik modda, mediatorlardan biri. Nervda va neyromuskullar sinapsida hosil böladi. Kimyoviy toza A. asosan tuz holida uçraydi. Havoda turişi b-n namlanib suyuqlanadi. Suv, spirt va xloroformda yaxşi eriydi, efirda erimaydi. Umurtqali va köpçilik umurtkasiz hayvonlarning töqimalarida böladi. Nerv sistemasi faoliyatida katta örin tutadi. A.ning biologik funksiyasi nerv uçlaridan impulsni muskullarga va sinapelarda qözğalişni ötkaziş b-n boğliq. U doimo nerv uçlarida sintezlanib, impuls ötkazilgaç atsetil xolinesteraza fermenti ta'sirida parçalanadi. A. xolinergik neyrotransmitter sifatida ta'sir körsatadi, muskullar qisqarişini qözğatadi. Hayvonlar organizmiga A. kiritilsa, yurak urişi susayadi, qon bosimi pasayadi, me'da va içak faoliyati tezlaşadi. A. ba'zi tomir kasalliklarida, miya tomirlari spazmi, oyoq-qöl tomirlari emboliyasi, şuningdek paroksizmal taxikardiyada qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЦЕТИЛХОЛИН (Acetylcholinum) -юксак физиологик таъсирга эга биологик амин, холиннинг ацетат эфири, рангсиз органик модда, медиаторлардан бири. Нервда ва нейромускуллар синапсида ҳосил бўлади. Кимёвий тоза А. асосан туз ҳолида учрайди. Ҳавода туриши б-н намланиб суюқланади. Сув, спирт ва хлороформда яхши эрийди, эфирда эримайди. Умуртқали ва кўпчилик умурткасиз ҳайвонларнинг тўқималарида бўлади. Нерв системаси фаолиятида катта ўрин тутади. А.нинг биологик функцияси нерв учларидан импульсни мускулларга ва синапеларда қўзғалишни ўтказиш б-н боғлиқ. У доимо нерв учларида синтезланиб, импульс ўтказилгач ацетил холинэстераза ферменти таъсирида парчаланади. А. холинэргик нейротрансмиттер сифатида таъсир кўрсатади, мускуллар қисқаришини қўзғатади. Ҳайвонлар организмига А. киритилса, юрак уриши сусаяди, қон босими пасаяди, меъда ва ичак фаолияти тезлашади. А. баъзи томир касалликларида, мия томирлари спазми, оёқ-қўл томирлари эмболияси, шунингдек пароксизмал тахикардияда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.