Atseton
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 823-b. — ziyouz.com
Atseton (lot. acetum — sirka), dimetilketon, CH3COCH3 — organik birikma, eng oddiy keton. Mol. m. 58,079. Uçuvçan uziga xos hidli, rangsiz suyuqlik, suvga yaxşi aralaşadi, tez öt olib ketadi; ziçligi 792 kg/m3, suyuqlaniş t-rasi — 94°, qaynaş t-rasi 56,2°. Ketonlarga xos xossalarni namoyon qiladi. A. qizdirilganda (taxm. 700° da) keton SN^ q S q O hosil böladi. Işqorlar ta'sirida galogenlar b-n reaksiyaga kirişib, yodoform, bromoform, xloroform hosil qiladi. Fenol b-n bir qatorda izopropilbenzolni oksidlab va oksidlaniş mahsuloti — gidroperoksidni parçalab olinadi. Adan xilma-xil maxsulotlar sintez qiliş mumkin. Adan sulfanol ham olinadi. A. sanoatda nitrotsellyuloza va atsetilsemyuloztt erituvçi sifatida, sintetik kauçuklar, böyoq olişda va b. maqsadlarda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЦЕТОН (лот. acetum — сирка), диметилкетон, СН3СОСН3 — органик бирикма, энг оддий кетон. Мол. м. 58,079. Учувчан узига хос ҳидли, рангсиз суюқлик, сувга яхши аралашади, тез ўт олиб кетади; зичлиги 792 кг/м3, суюқланиш т-раси — 94°, қайнаш т-раси 56,2°. Кетонларга хос хоссаларни намоён қилади. А. қиздирилганда (тахм. 700° да) кетон СН^ қ С қ О ҳосил бўлади. Ишқорлар таъсирида галогенлар б-н реакцияга киришиб, йодоформ, бромоформ, хлороформ ҳосил қилади. Фенол б-н бир қаторда изопропилбензолни оксидлаб ва оксидланиш маҳсулоти — гидропероксидни парчалаб олинади. Адан хилма-хил махсулотлар синтез қилиш мумкин. Адан сульфанол ҳам олинади. А. саноатда нитроцеллюлоза ва ацетилцемюлозтт эритувчи сифатида, синтетик каучуклар, бўёқ олишда ва б. мақсадларда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.