Atsiklik birikmalar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 824–825-b. — ziyouz.com
Atsiklik birikmalar ATSIKLIK BIRIKMALAR, alifatik birikmalar — uglerod atomlari özaro oçiq zanjir hosil qilib birikkan organik birikmalar A. b. tabiiy gaz va neftda uçraydi. Biologik jarayonlarda katta rol öynaydi. A. b.ga jumladan yoğlar va ularning metabolizm mahsulotlari, şuningdek oqsillar tarkibidagi köpçilik aminokislotalar va b. kiradi. Köpçilik ösimliklarning efir moylari tarkibida atsiklik efirlar, aldegidlar, spirtlar va b. böladi. Yuqori molekulali A. b. t-ra ta'sirida quyi molekulali bi-rikmalarga parçalanadi, katalizatorlar iştirokida esa bu jarayon pastroq t-rada ham sodir böladi. Sanoatda köpçilik A. b.ni sintez qiliş uçun olefinlar, atsetilen va is gazi boşlaiğiç modda sifatida işlatiladi. Köpçilik A. b. sintetik kauçuk, sun'iy tola, plastmassalar, doridarmon va b. mahsulotlar olişda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЦИКЛИК БИРИКМАЛАР, алифатик бирикмалар — углерод атомлари ўзаро очиқ занжир ҳосил қилиб бириккан органик бирикмалар А. б. табиий газ ва нефтда учрайди. Биологик жараёнларда катта роль ўйнайди. А. б.га жумладан ёғлар ва уларнинг метаболизм маҳсулотлари, шунингдек оқсиллар таркибидаги кўпчилик аминокислоталар ва б. киради. Кўпчилик ўсимликларнинг эфир мойлари таркибида ациклик эфирлар, альдегидлар, спиртлар ва б. бўлади. Юқори молекулали А. б. т-ра таъсирида қуйи молекулали би-рикмаларга парчаланади, катализаторлар иштирокида эса бу жараён пастроқ т-рада ҳам содир бўлади. Саноатда кўпчилик А. б.ни синтез қилиш учун олефинлар, ацетилен ва ис гази бошлаиғич модда сифатида ишлатилади. Кўпчилик А. б. синтетик каучук, сунъий тола, пластмассалар, доридармон ва б. маҳсулотлар олишда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.