Atsteklar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 825-b. — ziyouz.com
Atsteklar (özlarini asteka, naua, maseualli («buğu ovlovçilar» — eng qad. nomlari), tenoçkilar, mexika deb ataydilar] — Meksikaning eng yirik indeys aholisi. Umumiy soni 1,2 mln. kişi (1992). A. asosan atstek (nauatl) tilida, qisman ispan tilida sözlaşadilar. Dini katolik. 12- a.da şim.dan kelgan A. Mexiko vodiysiga bostirib kirib, u yerda örnaşib olganlar. 1325 y. Tenoçtitlan qişloği (hoz. Mexiko ş.) vujudga kelgan. 1427 y. A. Teskoko va Tlakopan şahardavlatlari b-n ittifoq tuzib butun vodiy aholisini, keyinçalik esa Markaziy Meksikani özlariga böysundirganlar. 1519 — 21 y.larda A. ispanlar tomonidan zabt etilgan. A. Mexiko vodiysiga kelgan paytlarida ularda uruğ-qabilaçilik tuzumi hukmron edi. A.ga 2 yölboşçi va 20 uruğ oqsoqolidan iborat kengaş rahbarlik qilgan. 15- a.ga kelib A.ning ilk davlati vujudga kelgan. Savdo rivojlangan, hunarmandçilik ajralib çiqa boşlagan. Ispanlar kelguniga qadar A. temirni bilmaganlar, lekin oltin, kumuş, mis va jezni quya bilganlar. Asosiy q. x. ekinlari jöxori, paxta, kakao, tamaki bölgan. Itdan boşqa uy hayvonlari bölmagan. A.ning piktografik xati, yuksak san'ati, quyoş taqvimi bölgan. Hoz. paytda A.ning köpçiligi Meksikaning q. x. va sanoat işçilarini taşkil qiladi, faqat ozgina A.gina eskiça hayot tarzlarini saqlab qolganlar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЦТЕКЛАР (ўзларини астека, науа, масеуалли («буғу овловчилар» — энг қад. номлари), теночкилар, мехика деб атайдилар] — Мексиканинг энг йирик индейс аҳолиси. Умумий сони 1,2 млн. киши (1992). А. асосан ацтек (науатль) тилида, қисман испан тилида сўзлашадилар. Дини католик. 12- а.да шим.дан келган А. Мехико водийсига бостириб кириб, у ерда ўрнашиб олганлар. 1325 й. Теночтитлан қишлоғи (ҳоз. Мехико ш.) вужудга келган. 1427 й. А. Тескоко ва Тлакопан шаҳардавлатлари б-н иттифоқ тузиб бутун водий аҳолисини, кейинчалик эса Марказий Мексикани ўзларига бўйсундирганлар. 1519 — 21 й.ларда А. испанлар томонидан забт этилган. А. Мехико водийсига келган пайтларида уларда уруғ-қабилачилик тузуми ҳукмрон эди. А.га 2 йўлбошчи ва 20 уруғ оқсоқолидан иборат кенгаш раҳбарлик қилган. 15- а.га келиб А.нинг илк давлати вужудга келган. Савдо ривожланган, ҳунармандчилик ажралиб чиқа бошлаган. Испанлар келгунига қадар А. темирни билмаганлар, лекин олтин, кумуш, мис ва жезни қуя билганлар. Асосий қ. х. экинлари жўхори, пахта, какао, тамаки бўлган. Итдан бошқа уй ҳайвонлари бўлмаган. А.нинг пиктографик хати, юксак санъати, қуёш тақвими бўлган. Ҳоз. пайтда А.нинг кўпчилиги Мексиканинг қ. х. ва саноат ишчиларини ташкил қилади, фақат озгина А.гина эскича ҳаёт тарзларини сақлаб қолганлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.