Auditorlik xizmati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 777–778-b. — ziyouz.com
Auditorlik xizmati - kompaniya, korxona, taşkilot va b.ning moliyaxöjalik faoliyati holatini xolis tekşiruvçi firmalar. Bu firmalarning xizmatçilari belgilangan tartibda auditorlik faoliyati b-n şuğullaniş uçun huquqi bölgan va auditorlik kasbkor röyxati (reyestri)ga kiritilgan mutaxassislar bölib, auditorlar deb ataladi. A. x. xöjalik yurituvçi subyektlar b-n auditorlik firmalari örtasida tuziladigan şartnoma asosida amalga oşiriladi. Bunday firmalar A.x.ni bajariş uçun tegişli kompaniya, korxona va taşkilotlar faoliyatini nazorat qiladigan davlat organlari (Özbekistonda Adliya, Moliya vazirliklari)dan maxsus rux-satnoma (litsenziya) oladilar. A.x.ning asosiy vazifasi tekşirilayotgan korxonaning moliyaviy ahvoli töğrisida xolis xulosa berişdan iborat. Bu xulosa uşbu korxonaning faoliyati töğrisidagi yillik hisobotda şu korxonaning rasmiy balansi hamda foyda va zarari hisoblari b-n birgalikda qonun b-n belgilangan tartibda e'lon qilinadi. A.x. xulosasi ijobiy yoki salbiy bölişidan qat'i nazar korxonaning moliyaviy holatini tasdiqlovçi mustaqil hujjat hisoblanadi. A.x. nazorat işlari b-n birga maslahat xizmatlarini ham bajaradi.
A.x. birinçi marta 19-a.ning 40-y.larida Angliyada aksiyadorlik jamiyatlari moliya-xöjalik faoliyatini tekşiriş b-n boğliq holda paydo böldi. 20-a.ning 70-y.lariga kelib jahon mamlakatlarida A.x. standartlari yaratila boşladi. MDH mamlakatlari, şu jum-ladan Özbekistonda dastlabki auditorlar 90-y.larning boşlarida paydo böldi. Özbekistonda 300 dan ortiq auditorlik firmalari faoliyat körsatadi (2000). ÖzR hududida iş olib boruvçi auditorlik firmalari va mustaqil auditorlar ixtiyoriy asoslarda mustaqil jamoat taşkiloti bölgan Özbekiston Respublikasi Auditorlar palatasiga uyuşgan. Özbekistonda A.x. 1992 y. 9 dek.da qabul qilingan Özbekiston Respublikasining «Auditorlik faoliyati töğrisida» Qonuniga muvofiq olib boriladi.
Abdurauf Musayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АУДИТОРЛИК ХИЗМАТИ - компания, корхона, ташкилот ва б.нинг молияхўжалик фаолияти ҳолатини холис текширувчи фирмалар. Бу фирмаларнинг хизматчилари белгиланган тартибда аудиторлик фаолияти б-н шуғулланиш учун ҳуқуқи бўлган ва аудиторлик касбкор рўйхати (реестри)га киритилган мутахассислар бўлиб, аудиторлар деб аталади. А. х. хўжалик юритувчи субъектлар б-н аудиторлик фирмалари ўртасида тузиладиган шартнома асосида амалга оширилади. Бундай фирмалар А.х.ни бажариш учун тегишли компания, корхона ва ташкилотлар фаолиятини назорат қиладиган давлат органлари (Ўзбекистонда Адлия, Молия вазирликлари)дан махсус рух-сатнома (лицензия) оладилар. А.х.нинг асосий вазифаси текширилаётган корхонанинг молиявий аҳволи тўғрисида холис хулоса беришдан иборат. Бу хулоса ушбу корхонанинг фаолияти тўғрисидаги йиллик ҳисоботда шу корхонанинг расмий баланси ҳамда фойда ва зарари ҳисоблари б-н биргаликда қонун б-н белгиланган тартибда эълон қилинади. А.х. хулосаси ижобий ёки салбий бўлишидан қатъи назар корхонанинг молиявий ҳолатини тасдиқловчи мустақил ҳужжат ҳисобланади. А.х. назорат ишлари б-н бирга маслаҳат хизматларини ҳам бажаради.
А.х. биринчи марта 19-а.нинг 40-й.ларида Англияда акциядорлик жамиятлари молия-хўжалик фаолиятини текшириш б-н боғлиқ ҳолда пайдо бўлди. 20-а.нинг 70-й.ларига келиб жаҳон мамлакатларида А.х. стандартлари яратила бошлади. МДҲ мамлакатлари, шу жум-ладан Ўзбекистонда дастлабки аудиторлар 90-й.ларнинг бошларида пайдо бўлди. Ўзбекистонда 300 дан ортиқ аудиторлик фирмалари фаолият кўрсатади (2000). ЎзР ҳудудида иш олиб борувчи аудиторлик фирмалари ва мустақил аудиторлар ихтиёрий асосларда мустақил жамоат ташкилоти бўлган Ўзбекистон Республикаси Аудиторлар палатасига уюшган. Ўзбекистонда А.х. 1992 й. 9 дек.да қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг «Аудиторлик фаолияти тўғрисида» Қонунига мувофиқ олиб борилади.
Абдурауф Мусаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.