Auyeski kasalligi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 778-b. — ziyouz.com
Auyeski kasalligi AUYESKI KASALLIGI, soxta quturiş kasalligi (venger vraçi A. Auieszky nomidan) — hayvonlarda markaziy nerv sistemasi va nafas organlarining şikastlanişi belgilari b-n ötadigan virusli yuqumli kasallik. A.k. b-n barça sut emizuvçilar va quşlar kasallanadi. Kasallik ayniqsa, darrandaçilik va çöçqaçilik xöjaliklariga katta zarar keltiradi. A.k., asosan, ot, çöçqa, qoramol, qöy-eçki va itlarda yilning hamma faslida uçraydi. Kasallik köproq kemiruvçilar va etxör (yirtqiç) lar orqali tarqaladi; çöçqalarga boşqa kasal hayvonlardan bevosita ham yuqadi. Viruslar qon va limfa b-n butun organizmga tarqaladi. A.k. ning inkubatsiya davri 1—8 kun. Kasallangan hayvon tösatdan lohas böladi, harorati kötariladi, ovqat yemay qöyadi, qiçinadi, qoramol oz qöy-eçkilardan köp sölak oqadi, halloslaydi, yurak urişi tezlaşadi, mudrab yuradi va 3—5 kundan söng halok böladi.
Taşhis kasallikning klinik belgilari va lab. tekşirişlari asosida qöyiladi. Davosi: A.k. yuqkan hayvonlarga gammaglobulin; qaytalanmasligi uçun penitsillin, streptomitsin beriladi. Oldin i oliş: hayvonlar emlanadi, A.k. tarqalganligi aniqlangan xöjalik karantin zonasi deb e'lon qilinadi. Epizootiyaga qarşi çora-tadbirlar ötkaziladi. Kasal va tuzalgan hayvonlar boşqa joyga olingaç, molxonalar 1% li formaldegid eritmasi, yangi söndirilgan ohakning 20% eritmasi b-n dezinfeksiya qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АУЕСКИ КАСАЛЛИГИ, сохта қутуриш касаллиги (венгер врачи A. Auieszky номидан) — ҳайвонларда марказий нерв системаси ва нафас органларининг шикастланиши белгилари б-н ўтадиган вирусли юқумли касаллик. А.к. б-н барча сут эмизувчилар ва қушлар касалланади. Касаллик айниқса, даррандачилик ва чўчқачилик хўжаликларига катта зарар келтиради. А.к., асосан, от, чўчқа, қорамол, қўй-эчки ва итларда йилнинг ҳамма фаслида учрайди. Касаллик кўпроқ кемирувчилар ва этхўр (йиртқич) лар орқали тарқалади; чўчқаларга бошқа касал ҳайвонлардан бевосита ҳам юқади. Вируслар қон ва лимфа б-н бутун организмга тарқалади. А.к. нинг инкубация даври 1—8 кун. Касалланган ҳайвон тўсатдан лоҳас бўлади, ҳарорати кўтарилади, овқат емай қўяди, қичинади, қорамол оз қўй-эчкилардан кўп сўлак оқади, ҳаллослайди, юрак уриши тезлашади, мудраб юради ва 3—5 кундан сўнг ҳалок бўлади.
Ташҳис касалликнинг клиник белгилари ва лаб. текширишлари асосида қўйилади. Давоси: А.к. юқкан ҳайвонларга гаммаглобулин; қайталанмаслиги учун пенициллин, стрептомицин берилади. Олдин и олиш: ҳайвонлар эмланади, А.к. тарқалганлиги аниқланган хўжалик карантин зонаси деб эълон қилинади. Эпизоотияга қарши чора-тадбирлар ўтказилади. Касал ва тузалган ҳайвонлар бошқа жойга олингач, молхоналар 1% ли формальдегид эритмаси, янги сўндирилган оҳакнинг 20% эритмаси б-н дезинфекция қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.