Avar xoqonligi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 81-b. — ziyouz.com
Avar xoqonligi - Pannoniya (hoz. Vengriya, Yugoslaviya va Avstriya hududining bir qismi)dagi avarlarning davlat birlaşmasi (6-a. örtasi — 8-a. oxiri). Ğarbiy turk xoqonligining asosini taşkil etgan, boşida avarlar turgan yirik kabilalar uyuşmasi Örta Osiyodan Kaspiy böyining ğarbidagi daştlarga, söngra şim. Qora dengiz böylari, Dunay böyi va Bolqon ya.o. ga bostirib kirganlar (6-a. örtasi). 6-a. 50—60 y.larida avarlar savirlar, antlar, gepidlar va b. yevropalik qabilalar istiqomat qiladigan yerlarni vayron qilganlar. Şu yurişlar natijasida Pannoniyada A.x. barpo etilgan. Davlatni yirik sarkarda Boyonxon boşqargan. Yaşil rangli bayroqqa ega bölgan, bayroq örtasida orqaga qarab öq-yoy otayotgan kişi otda çopib ketayotgan holatda tasvirlangan. Mahmud Koşğariy bu holatni Iskandarning Turonni bosib olayotgan davridagi turkiy qavmlarga nisbat bergan. A.x. slavyanlar, franklar, langobardlar, gruzinlar, şuningdek Vizantiyaga muttasil hujumlar qilib turgan. 7-a. boşida A.x.ning harbiy quvvati zaiflaşgan, özaro nizolar avj olgan. 7-a. örtasida avarlar şim. Qora dengiz böylaridan siqib çiqarilgan. Dunay böylarida 680 y. Birinçi Bulğor podşoligi barpo etilişi b-n Pannoniyadagi A.x. tasarrufidagi yerlar hududi qisqargan. 8-a. 90-y. larida A.x.Buyuk Karya boşçiligidagi franklar tomonidan uzil-kesil tugatilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВАР ХОҚОНЛИГИ - Паннония (ҳоз. Венгрия, Югославия ва Австрия ҳудудининг бир қисми)даги аварларнинг давлат бирлашмаси (6-а. ўртаси — 8-а. охири). Ғарбий турк хоқонлигининг асосини ташкил этган, бошида аварлар турган йирик кабилалар уюшмаси Ўрта Осиёдан Каспий бўйининг ғарбидаги даштларга, сўнгра шим. Қора денгиз бўйлари, Дунай бўйи ва Болқон я.о. га бостириб кирганлар (6-а. ўртаси). 6-а. 50—60 й.ларида аварлар савирлар, антлар, гепидлар ва б. европалик қабилалар истиқомат қиладиган ерларни вайрон қилганлар. Шу юришлар натижасида Паннонияда А.х. барпо этилган. Давлатни йирик саркарда Боёнхон бошқарган. Яшил рангли байроққа эга бўлган, байроқ ўртасида орқага қараб ўқ-ёй отаётган киши отда чопиб кетаётган ҳолатда тасвирланган. Маҳмуд Кошғарий бу ҳолатни Искандарнинг Туронни босиб олаётган давридаги туркий қавмларга нисбат берган. А.х. славянлар, франклар, лангобардлар, грузинлар, шунингдек Византияга муттасил ҳужумлар қилиб турган. 7-а. бошида А.х.нинг ҳарбий қуввати заифлашган, ўзаро низолар авж олган. 7-а. ўртасида аварлар шим. Қора денгиз бўйларидан сиқиб чиқарилган. Дунай бўйларида 680 й. Биринчи Булғор подшолиги барпо этилиши б-н Паннониядаги А.х. тасарруфидаги ерлар ҳудуди қисқарган. 8-а. 90-й. ларида А.х.Буюк Каря бошчилигидаги франклар томонидан узил-кесил тугатилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.