Avariyadan qutqariş tizimi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 81–82-b. — ziyouz.com
Avariyadan qutqariş tizimi — kosmik kemani orbitaga olib çiquvçi raketada biror avariya holati yuzaga kelganda kema ekipajini qutqariş uçun qöllaniladigan kema bortidagi maxsus apparatlar. Agar şunday holat startda yoki uçiş trayektoriyasining boşlanğiç qismida yuz bersa, kosmonavtlar katapulta qilinib, söngra paraşyutda yerga tuşiriladi yoki, zaruriyat bölsa, kemani maxsus dvigatel yordamida xavfsizroq masofaga olib borib, söngra ular paraşyutda yoki kema b-n birgalikda Yerga qöndiriladi. Orbitaga çiqiş oldida yoki orbitada şunday holat yuzaga kelsa, kema eltuvçi raketadan ajratilib, maxsus dvigatel yordamida tuşiş orbitasiga ötkazilib, atmosferada tormozlanadi, söngra qöndiriladi. A.q-t. da avariya holatini qayd qiluvçi va kemaning bundan keyingi bajaradigan barça zarur amallarini avtomatik ravişda harakatga keltiruvçi apparatlar tizimi böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВАРИЯДАН ҚУТҚАРИШ ТИЗИМИ — космик кемани орбитага олиб чиқувчи ракетада бирор авария ҳолати юзага келганда кема экипажини қутқариш учун қўлланиладиган кема бортидаги махсус аппаратлар. Агар шундай ҳолат стартда ёки учиш траекториясининг бошланғич қисмида юз берса, космонавтлар катапульта қилиниб, сўнгра парашютда ерга туширилади ёки, зарурият бўлса, кемани махсус двигатель ёрдамида хавфсизроқ масофага олиб бориб, сўнгра улар парашютда ёки кема б-н биргаликда Ерга қўндирилади. Орбитага чиқиш олдида ёки орбитада шундай ҳолат юзага келса, кема элтувчи ракетадан ажратилиб, махсус двигатель ёрдамида тушиш орбитасига ўтказилиб, атмосферада тормозланади, сўнгра қўндирилади. А.қ-т. да авария ҳолатини қайд қилувчи ва кеманинг бундан кейинги бажарадиган барча зарур амалларини автоматик равишда ҳаракатга келтирувчи аппаратлар тизими бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.