Avaz ötar

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 78–79-b. — ziyouz.com

Avaz ötar - Avaz Polvonniyoz (Ötar) öğli (1884.15.8- Xiva-1919) — özbek ma'rifatparvar şoiri. Dastlab maktabda, söng Xivadagi Inoqiy madrasasida öqidi. 18 yoşlarida şoir sifatida xalq örtasida tanildi. Muhammad Rahim Soniy (Feruz) A.Ö. iste'dodiga katta e'tibor bergan, uni saroyga taklif qilib Tabibiyni unga ustoz tayin etgan. Ammo, A.Ö. saroy hayoti b-n çiqişolmay, uni tark etadi. 20-a. boşlarida közga taşlanayotgan milliy uyğoniş, istiqlol ğoyalari A.Ö. ijodiga kuçli ta'sir körsatadi. A.Ö. ijodida erkparvarlik, ozodlik, ma'rifatparvarlik ğoyalari, turmuş illatlariga qarşi qaratilgan hajvlar paydo böla boşlaydi, bu davrda şoir yuksak insoniy fazilatlarni, çinakam insoniy muhabbatni tarannum etuvçi lirik şe'rlar, qitalar, ruboiylar yezdi. A.Ö. ijodida alohida örin tutgan hajviy şe'rlar turkumi — «Faloniy» ham şu davr mahsuli. A.Ö. «Millat», «Hurriyat»; «Topar erkan, qaçon», «Xalq», «Zamon» va b. şe'rlarida millat taqdiri va kelajagini yangiça talqin etadi. Ayrim şe'rlari öşa davr vaqtli matbuoti («Oyina», «Vaqt», «Mulla Nasriddin» va b.)da bosilgan. 2 devoni («Saodat ul-iqbol», «Devoni Avaz») va qator bayozlarga kiritilgan ğazallari yetib kelgan. Devonlarining qölyozma nusxalari Özbekiston FA Şarqşunoslik in-tida (inv. № 942, 7102, 3451) saqlanadi. Respublikada maktablar, köça va xiyobonlarga A.Ö. nomi berilgan. Xivada uy-muzeyi taşkil etilgan, haykali örnatilgan. U haqda badiiy asarlar yaratilgan (E. Samandar «Erk sadosi» dostoni, A. Bobojon «Fazal fojiasi» dramasi, S. Siyoyev «Bir çora zamon istab» qissasi va b.).

As: Tanlangan asarlar, T., 1956; Devon, T., 1976; Saylanma, T., 1984.

Ad.: Yusupov Yu., Avaz, T., 1954; Ayyomiy, Öt çaqnagan satrlar, T., 1983; Qobulov N., Haqqulov I., Möminov a V., Avaz va uning adabiy muhiti, T., 1987.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

АВАЗ ЎТАР - Аваз Полвонниёз (Ўтар) ўғли (1884.15.8- Хива-1919) — ўзбек маърифатпарвар шоири. Дастлаб мактабда, сўнг Хивадаги Иноқий мадрасасида ўқиди. 18 ёшларида шоир сифатида халқ ўртасида танилди. Муҳаммад Раҳим Соний (Феруз) А.Ў. истеъдодига катта эътибор берган, уни саройга таклиф қилиб Табибийни унга устоз тайин этган. Аммо, А.Ў. сарой ҳаёти б-н чиқишолмай, уни тарк этади. 20-а. бошларида кўзга ташланаётган миллий уйғониш, истиқлол ғоялари А.Ў. ижодига кучли таъсир кўрсатади. А.Ў. ижодида эркпарварлик, озодлик, маърифатпарварлик ғоялари, турмуш иллатларига қарши қаратилган ҳажвлар пайдо бўла бошлайди, бу даврда шоир юксак инсоний фазилатларни, чинакам инсоний муҳаббатни тараннум этувчи лирик шеърлар, қитьалар, рубоийлар езди. А.Ў. ижодида алоҳида ўрин тутган ҳажвий шеърлар туркуми — «Фалоний» ҳам шу давр маҳсули. А.Ў. «Миллат», «Ҳуррият»; «Топар эркан, қачон», «Халқ», «Замон» ва б. шеърларида миллат тақдири ва келажагини янгича талқин этади. Айрим шеърлари ўша давр вақтли матбуоти («Ойина», «Вақт», «Мулла Насриддин» ва б.)да босилган. 2 девони («Саодат ул-иқбол», «Девони Аваз») ва қатор баёзларга киритилган ғазаллари етиб келган. Девонларининг қўлёзма нусхалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-тида (инв. № 942, 7102, 3451) сақланади. Республикада мактаблар, кўча ва хиёбонларга А.Ў. номи берилган. Хивада уй-музейи ташкил этилган, ҳайкали ўрнатилган. У ҳақда бадиий асарлар яратилган (Э. Самандар «Эрк садоси» достони, А. Бобожон «Faзал фожиаси» драмаси, С. Сиёев «Бир чора замон истаб» қиссаси ва б.).

Ас: Танланган асарлар, Т., 1956; Девон, Т., 1976; Сайланма, Т., 1984.

Ад.: Юсупов Ю., Аваз, Т., 1954; Айёмий, Ўт чақнаган сатрлар, Т., 1983; Қобулов Н., Ҳаққулов И., Мўминов а В., Аваз ва унинг адабий муҳити, Т., 1987.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.