Averroizm
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 85-b. — ziyouz.com
Averroizm — arab mutafakkiri Ibn Ruşd (lot. Averroes) va uning tarafdorlarining falsafiy ta'limoti. A. vakillari örta asr va ilk Uyğoniş davrida Aristotel, Forobiy, Abu Ali ibn Sino falsafasining ilğor tomonlarini rivojlantirdi. A. musulmon aqidaçiligi va katolitsizm falsafasiga qarşi çiqib, arab xalifaligida va Ğarbiy Yevropa mamlakatlarida sxolastikaga qarşi kuraş olib borişda qöl keldi. Dunyoning abadiyligi, uning heç kim tomonidan yaratilmaganligi haqidagi ğoyalari, şuningdek bilimni e'tiqodga, falsafani ilohiyotga qarşi qöyganligi sababli A. ruhoniylarning ğazabiga duçor böldi. Ibn Ruşd Forobiy va Ibn Sino fikrlarini yanada taraqqiy ettirib, «Ikki tur haqiqat» ta'limotiga asos soldi. Bu ta'limotga köra, «falsafiy haqiqat» va «liniy haqiqat» mustaqil ravişda mavjud bölib, ular turli sohalarda yetakçilik qiladi, xususan ilm-fanda «falsafiy haqiqat»ga rioya etiş zarur. Bu ta'limot falsafani, ilmni mustaqil taraqqiy ettirişda katta ahamiyatga ega böldi. Ibn Ruşd asarlari lotin tiliga tarjima qilinganligi tufayli A. Ğarbiy Yevropa mamlakatlariga keng yoyildi. Xususan 13- a.da Parij untida A. ning ta'siri kuçli edi. 14—16-a.larda A. Şim. Italiya, Fransiyada keng tarqaldi. A. katolik çerkovi tomonidan keskin qoralandi, uning tarafdorlari quvğin va ta'qib qilindi (yana q. Ibn Ruşd).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВЕРРОИЗМ — араб мутафаккири Ибн Рушд (лот. Аверроэс) ва унинг тарафдорларининг фалсафий таълимоти. А. вакиллари ўрта аср ва илк Уйғониш даврида Аристотель, Форобий, Абу Али ибн Сино фалсафасининг илғор томонларини ривожлантирди. А. мусулмон ақидачилиги ва католицизм фалсафасига қарши чиқиб, араб халифалигида ва Ғарбий Европа мамлакатларида схоластикага қарши кураш олиб боришда қўл келди. Дунёнинг абадийлиги, унинг ҳеч ким томонидан яратилмаганлиги ҳақидаги ғоялари, шунингдек билимни эътиқодга, фалсафани илоҳиётга қарши қўйганлиги сабабли А. руҳонийларнинг ғазабига дучор бўлди. Ибн Рушд Форобий ва Ибн Сино фикрларини янада тараққий эттириб, «Икки тур ҳақиқат» таълимотига асос солди. Бу таълимотга кўра, «фалсафий ҳақиқат» ва «линий ҳақиқат» мустақил равишда мавжуд бўлиб, улар турли соҳаларда етакчилик қилади, хусусан илм-фанда «фалсафий ҳақиқат»га риоя этиш зарур. Бу таълимот фалсафани, илмни мустақил тараққий эттиришда катта аҳамиятга эга бўлди. Ибн Рушд асарлари лотин тилига таржима қилинганлиги туфайли А. Ғарбий Европа мамлакатларига кенг ёйилди. Хусусан 13- а.да Париж унтида А. нинг таъсири кучли эди. 14—16-а.ларда А. Шим. Италия, Францияда кенг тарқалди. А. католик черкови томонидан кескин қораланди, унинг тарафдорлари қувғин ва таъқиб қилинди (яна қ. Ибн Рушд).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.