Aviamodelçilik
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88-b. — ziyouz.com
Aviamodelçilik (avia... va lot modulis — ölçov) — uçiş apparati modellarini yasaş va uçiriş. A. yoşlar texnik ijodi turlaridan biri. Uçmaydigan (geometrik şakli öxşatiladigan tarixiy yoki zamonaviy samolyot nusxasi) va uçadigan modellar b-n şuğullanadigan xillari bor. Uçadigan model uçiş tarzi, ölçami, dvigatelining turiga qarab erkin uçadigan, kordli va radio b-n boşqariladigan turlarga bölinadi. Erkin uçadigan modellar planerlar, rezina motorli, taymerli xillarga bölinadi. Planer modeli motorsiz uçiş apparati bölib, havo oqimida varrakka öxşaş uçiriladi. Rezina motorli modellarda tortiş kuçini havo vinti (parrak) vujudga keltiradi. Parrakni rezina motor harakatlantiradi. Taymerli modelning uçişini maxsus mexanizm — taymer çeklaydi. Kordli modellarni modelçi-uçiruvçi kord iplari yordamida boşqarib uçiradi. Radio b-n boşqariladigan modellar bortiga örnatilgan radioapparaturaga yerdan yuboriladigan signallar yordamida boşqariladi. Özbekistonda A. sporti, ayniqsa, 20-a. örtalaridan rivojlandi. Maktab, bolalar uyi, öquvçilar saroyi, klublarda A. tögaraklari bor. Şahar va tuman aeroklublarida, yoş texniklar st-yalarida A. kabinetlari taşkil qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВИАМОДЕЛЧИЛИК (авиа... ва лот modulis — ўлчов) — учиш аппарати моделларини ясаш ва учириш. А. ёшлар техник ижоди турларидан бири. Учмайдиган (геометрик шакли ўхшатиладиган тарихий ёки замонавий самолёт нусхаси) ва учадиган моделлар б-н шуғулланадиган хиллари бор. Учадиган модель учиш тарзи, ўлчами, двигателининг турига қараб эркин учадиган, кордли ва радио б-н бошқариладиган турларга бўлинади. Эркин учадиган моделлар планерлар, резина моторли, таймерли хилларга бўлинади. Планер модели моторсиз учиш аппарати бўлиб, ҳаво оқимида варракка ўхшаш учирилади. Резина моторли моделларда тортиш кучини ҳаво винти (паррак) вужудга келтиради. Парракни резина мотор ҳаракатлантиради. Таймерли моделнинг учишини махсус механизм — таймер чеклайди. Кордли моделларни моделчи-учирувчи корд иплари ёрдамида бошқариб учиради. Радио б-н бошқариладиган моделлар бортига ўрнатилган радиоаппаратурага ердан юбориладиган сигналлар ёрдамида бошқарилади. Ўзбекистонда А. спорти, айниқса, 20-а. ўрталаридан ривожланди. Мактаб, болалар уйи, ўқувчилар саройи, клубларда А. тўгараклари бор. Шаҳар ва туман аэроклубларида, ёш техниклар ст-яларида А. кабинетлари ташкил қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.