Avstriya-Italiya uruşi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 116–117-b. — ziyouz.com
Avstriya-Italiya uruşi (1848— 49)—1814—15 y.lardagi Vena kongressi qarorlariga köra, Lombardiya va Venetsiyada örnatilgan Avstriya hukmronligiga qarşi Italiya xalqining milliy ozodlik uruşi. 1848 y. 18 martda Milanda Avstriya zulmiga qarşi qözğolon kötarildi. Milanning qurolsiz xalqi Avstriya feldmarşali Radetskiyning 15 ming kişilik armiyasiga qarşi beş kun davomida olib borgan qahramonona janglaridan keyin avstriyaliklar şaharni taşlab ketişga majbur böldilar. Şu vaqtda Venetsiyada ham quzğolon kötarildi. 1848 y. 22 martda avstriyaliklar Venetsiyadan ham çiqib ketdilar. Şaharda respublika taşkil etildi. Xalq ommasiniig inqilobiy harakatidan qörqqan va öz xokimiyatini mustahkamlaşni közlagan Pyemont (Sardiniya) qiroli Karl Albert 23 martda Avstriyaga qarşi uruş e'lon qildi. Uruşda Pyemont qöşinlari Veronada Avstriya armiyasiga qattiq zarba berdi: bu janglarda Italiya xalq qahramoni Garibaldining köngilli otryadlari qatnaşdi. Lekin ular Karl Albertning sotqinlik siyosati tufayli bir qança zarbalarga uçradi. 1848 i. avg.da Karl Albert Avstriya b-n şarmandali yaraş bitimi tuzdi. Italiya inqilobi yangi bosqiçga kötarilgan bir paytda (1849 y. 20 martda) Karl Albert uruşni yangidan boşlaşga majbur böldi. 21—23 mart kunlari Pyemontning 88 ming kişilik armiyasi generalning layoqatsizligi va xiyonati sababli batamom tor-mor etildi, 26 martda imzolangan yaraş bitimiga köra, Avstriya qöşinlari Venetsiya va Lombardiyani qayta egalladilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВСТРИЯ-ИТАЛИЯ УРУШИ (1848— 49)—1814—15 й.лардаги Вена конгресси қарорларига кўра, Ломбардия ва Венецияда ўрнатилган Австрия ҳукмронлигига қарши Италия халқининг миллий озодлик уруши. 1848 й. 18 мартда Миланда Австрия зулмига қарши қўзғолон кўтарилди. Миланнинг қуролсиз халқи Австрия фельдмаршали Радецкийнинг 15 минг кишилик армиясига қарши беш кун давомида олиб борган қаҳрамонона жангларидан кейин австрияликлар шаҳарни ташлаб кетишга мажбур бўлдилар. Шу вақтда Венецияда ҳам қузғолон кўтарилди. 1848 й. 22 мартда австрияликлар Венециядан ҳам чиқиб кетдилар. Шаҳарда республика ташкил этилди. Халқ оммасинииг инқилобий ҳаракатидан қўрққан ва ўз хокимиятини мустаҳкамлашни кўзлаган Пьемонт (Сардиния) қироли Карл Альберт 23 мартда Австрияга қарши уруш эълон қилди. Урушда Пьемонт қўшинлари Веронада Австрия армиясига қаттиқ зарба берди: бу жангларда Италия халқ қаҳрамони Гарибальдининг кўнгилли отрядлари қатнашди. Лекин улар Карл Альбертнинг сотқинлик сиёсати туфайли бир қанча зарбаларга учради. 1848 и. авг.да Карл Альберт Австрия б-н шармандали яраш битими тузди. Италия инқилоби янги босқичга кўтарилган бир пайтда (1849 й. 20 мартда) Карл Альберт урушни янгидан бошлашга мажбур бўлди. 21—23 март кунлари Пьемонтнинг 88 минг кишилик армияси генералнинг лаёқатсизлиги ва хиёнати сабабли батамом тор-мор этилди, 26 мартда имзоланган яраш битимига кўра, Австрия қўшинлари Венеция ва Ломбардияни қайта эгалладилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.