Avstriya-Italiya uruşi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117-b. — ziyouz.com
Avstriya-Italiya uruşi (1866) — Italiyaning Avstriya hukmronligiga qarşi milliy ozodlik uruşi. Bu vaqtda Italiyada birlaştiruvçilik harakati yana kuçaygan va Italiya asosan birlaşgan edi. Lekin avstriyaliklar qöl ostidagi Venetsiya viloyati va Papa hokimiyatiga qaraşli Rim hali ozod etilmagan, birlaştirilmagan edi. Italiyaning birlaşgan qismida hukmron bölib olgan Savoyya sulolasiga mansub Sardiniya qirolligi (Pyemont) Italiyani batamom birlaştiriş maqsadida xalq ommasining vatanparvarlik hissiyotidan va Prussiyaning Avstriyaga qarşi kuraşidan foydalanişga intildi. 1866 y. 8 apr. da Italiya va Prussiya örtasida yaşirin bitim imzolandi. Prussiya 16 iyunda Avstriyaga qarşi uruş boşlagandan söng 20 iyunda Italiya qöşinlari Venetsiya hududiga bostirib kirdi. Garibaldi köngillilari Triyest, Trentino va Jan. Tirolni ozod etdi. Avstriya-Prussiya uruşida Avstriyaning zarbaga uçraşi tufayli Italiya uçun qulay vaziyat vujudga keldi. Lekin dengizda Italiya floti talafot kurdi. Buning ustiga Prussiya Italiyaning roziligini olmay, Fransiya vositaçiligida 26 iyulda Avstriya b-n yaraş bitimi imzoladi. Fransiya va Prussiya taklif etgan şartlar asosida Sardiniya qirolligi b-n Avstriya urtasida 10 avg. da yaraş bitimi, 3 okt.da esa Venada sulh şartnomasi imzolandi; Avstriya Venetsiyadan voz keçdi. Venetsiya Italiya tarkibiga kiritildi. Ammo Triyest, Trentino va Jan. Tirol yana Avstriya qölida qoldi. Italiyaning birlaşişi 1870 y.ga borib tuğallangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВСТРИЯ-ИТАЛИЯ УРУШИ (1866) — Италиянинг Австрия ҳукмронлигига қарши миллий озодлик уруши. Бу вақтда Италияда бирлаштирувчилик ҳаракати яна кучайган ва Италия асосан бирлашган эди. Лекин австрияликлар қўл остидаги Венеция вилояти ва Папа ҳокимиятига қарашли Рим ҳали озод этилмаган, бирлаштирилмаган эди. Италиянинг бирлашган қисмида ҳукмрон бўлиб олган Савойя сулоласига мансуб Сардиния қироллиги (Пьемонт) Италияни батамом бирлаштириш мақсадида халқ оммасининг ватанпарварлик ҳиссиётидан ва Пруссиянинг Австрияга қарши курашидан фойдаланишга интилди. 1866 й. 8 апр. да Италия ва Пруссия ўртасида яширин битим имзоланди. Пруссия 16 июнда Австрияга қарши уруш бошлагандан сўнг 20 июнда Италия қўшинлари Венеция ҳудудига бостириб кирди. Гарибальди кўнгиллилари Триест, Трентино ва Жан. Тиролни озод этди. Австрия-Пруссия урушида Австриянинг зарбага учраши туфайли Италия учун қулай вазият вужудга келди. Лекин денгизда Италия флоти талафот курди. Бунинг устига Пруссия Италиянинг розилигини олмай, Франция воситачилигида 26 июлда Австрия б-н яраш битими имзолади. Франция ва Пруссия таклиф этган шартлар асосида Сардиния қироллиги б-н Австрия уртасида 10 авг. да яраш битими, 3 окт.да эса Венада сулҳ шартномаси имзоланди; Австрия Венециядан воз кечди. Венеция Италия таркибига киритилди. Аммо Триест, Трентино ва Жан. Тироль яна Австрия қўлида қолди. Италиянинг бирлашиши 1870 й.га бориб туғалланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.