Avtobaçi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 119-b. — ziyouz.com
Avtobaçi — Karmana-Navoiy va Buxoro vohalari oraliğidagi plato. Zarafşon daryosining şim.da joylaşgan. A. Zarafşonning qad. allyuviy yotqiziklaridan taşkil topgan. Allyuvial yotqiziqlarni Zarafşon daryosi kesib ötib, şim.da A. va jan.da Kiziltepa platolarini hosil qiladi.
A. yon-atrof tekisliklaridan 4—5 m kötarilgan. Eçkili daşti deb atalgan ğarbiy qismi bora-bora Qizilqumga tutaşib ketgan. A.ning usti yassi tekislik, unda yotiq yon bağirli va yassi tubli pastqamliklar mavjud bölib, bir vaqtlar suv oqqan özanlarning izlari saqlangan. Tubi taqirli botiqlar ham bor. A. neogen davrining qum-toş, gil, mergel jinslari, Zarafşon daryosining qad. silliqlangan şağal toşlaridan iborat qisqa antiklinal ustida tarkib topgan. Şagal toşlar 20 m çuqurlikkaça, ya'ni konglomeratlargaça sementlaşgan, qatlamlar orasida qumtoşning yupqa qatlamçalari uçraydi. Şağal toşlarning yuqori qismi (2 m çuqurlikkaça) gipslaşgan. Ular ustida sergips qumoq va qumloqlar mavjud. Grunt suvlari konglomeratlarda 10 — 25 m çuqurlikda şörlangan (1 l suvda 10— 12 g tuz bor), daryo vodiysiga yaqinlaşgan sari su-vining şörligi kamayadi. A.da şörtob böz-qönğir tuproqlar tarqalgan, tarkibida gips miqdori köp (20—30% va undan ziyod). Biyurğun, boyaliç, şuvoq va b. çöl ösimliklari ösadi. Yaylov çorvaçiligida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВТОБАЧИ — Кармана-Навоий ва Бухоро воҳалари оралиғидаги плато. Зарафшон дарёсининг шим.да жойлашган. А. Зарафшоннинг қад. аллювий ётқизикларидан ташкил топган. Аллювиал ётқизиқларни Зарафшон дарёси кесиб ўтиб, шим.да А. ва жан.да Кизилтепа платоларини ҳосил қилади.
А. ён-атроф текисликларидан 4—5 м кўтарилган. Эчкили дашти деб аталган ғарбий қисми бора-бора Қизилқумга туташиб кетган. А.нинг усти ясси текислик, унда ётиқ ён бағирли ва ясси тубли пастқамликлар мавжуд бўлиб, бир вақтлар сув оққан ўзанларнинг излари сақланган. Туби тақирли ботиқлар ҳам бор. А. неоген даврининг қум-тош, гил, мергел жинслари, Зарафшон дарёсининг қад. силлиқланган шағал тошларидан иборат қисқа антиклиналь устида таркиб топган. Шагал тошлар 20 м чуқурликкача, яъни конгломератларгача цементлашган, қатламлар орасида қумтошнинг юпқа қатламчалари учрайди. Шағал тошларнинг юқори қисми (2 м чуқурликкача) гипслашган. Улар устида сергипс қумоқ ва қумлоқлар мавжуд. Грунт сувлари конгломератларда 10 — 25 м чуқурликда шўрланган (1 л сувда 10— 12 г туз бор), дарё водийсига яқинлашган сари су-вининг шўрлиги камаяди. А.да шўртоб бўз-қўнғир тупроқлар тарқалган, таркибида гипс миқдори кўп (20—30% ва ундан зиёд). Биюрғун, боялич, шувоқ ва б. чўл ўсимликлари ўсади. Яйлов чорвачилигида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.