Avtomatik tutaştiriş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 128–129-b. — ziyouz.com
Avtomatik tutaştiriş (kosmonavtikada) — kosmik apparatlar orbitaga alohida-alohida çiqarilgandan söng ularni avtomatik usulda ulaş. Kosmik apparatlarni orbitada ta'mirlaş, kosmik st-yalarni orbitada yiğiş, yonilği, yordamçi jihoz va raketalar b-n ta'minlaş, avariya holatlari yuz berganda kosmonavtlarni qutqariş va b.ga imkon beradi. A.t. texnik jihatdan juda murakkab iş bölib, kosmik apparatlar orbitaga çiqarilganda ularning orbita tekisliklari ustma-ust tuşişini, apparatlarning bir-biriga qattiq urilib ketmasligini, bir-biriga tomon juda aniq va ohista yönaltirilişini talab qiladi. Bu işlar Yerdagi maxsus styalardan yoki kosmonavtning boşqariş pultidan boşqarib turiladi. Dunyoda birinçi marta 1967 y. 27 va 30 okt.larda uçirilgan Yer sun'iy yöldoşlari — «Kosmos-186» va «Kosmos-188» avtomatik tarzda ulandi. Ular ulangan holda 3 yarim soat davomida Yer atrofida ikki marta aylanib çiqqandan söng yana ajratilib,-31 okt.da «Kosmos-186» Yerga qöndirildi. Keyinçalik «Soyuz», «Salyut» va amerika «Apollon» dasturidagi kosmik kemalar tutaştirildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АВТОМАТИК ТУТАШТИРИШ (космонавтикада) — космик аппаратлар орбитага алоҳида-алоҳида чиқарилгандан сўнг уларни автоматик усулда улаш. Космик аппаратларни орбитада таъмирлаш, космик ст-яларни орбитада йиғиш, ёнилғи, ёрдамчи жиҳоз ва ракеталар б-н таъминлаш, авария ҳолатлари юз берганда космонавтларни қутқариш ва б.га имкон беради. А.т. техник жиҳатдан жуда мураккаб иш бўлиб, космик аппаратлар орбитага чиқарилганда уларнинг орбита текисликлари устма-уст тушишини, аппаратларнинг бир-бирига қаттиқ урилиб кетмаслигини, бир-бирига томон жуда аниқ ва оҳиста йўналтирилишини талаб қилади. Бу ишлар Ердаги махсус стялардан ёки космонавтнинг бошқариш пультидан бошқариб турилади. Дунёда биринчи марта 1967 й. 27 ва 30 окт.ларда учирилган Ер сунъий йўлдошлари — «Космос-186» ва «Космос-188» автоматик тарзда уланди. Улар уланган ҳолда 3 ярим соат давомида Ер атрофида икки марта айланиб чиққандан сўнг яна ажратилиб,-31 окт.да «Космос-186» Ерга қўндирилди. Кейинчалик «Союз», «Салют» ва америка «Аполлон» дастуридаги космик кемалар туташтирилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.